Πλεόνασµα 1,3 δισ. για τον ΕΦΚΑ: Από που προέρχεται – “Ανοίγει” ο δρόμος για αύξηση των παροχών και των συντάξεων

Οικονοµικό «µπουµ» 1,3 δισ. ευρώ αναµένεται στον ΕΦΚΑ από την εργασία των συνταξιούχων, οι οποίοι αναµένεται µέχρι το τέλος του έτους να έχουν φτάσει ή ξεπεράσει τους 350.000, λαµβάνοντας ταυτόχρονα σύνταξη και µισθό. Ηδη, τα εκτιµώµενα επιπλέον έσοδα του ασφαλιστικού φορέα από την εργασία των 289.000 συνταξιούχων σήµερα ανέρχονται στα 890 εκατ. ευρώ και θα ξεπεράσουν κατά πολύ το 1,2 δισ. µέσα στο 2027, επιτρέποντας στην κυβέρνηση σχετική αύξηση των παροχών και των συντάξεων.

Πλεόνασµα 1,3 δισ. για τον ΕΦΚΑ
Η αλλαγή του θεσµικού πλαισίου, που τέθηκε σε εφαρµογή από την 1η Ιανουαρίου 2024, κατήργησε την περικοπή της σύνταξης για όσους συνταξιούχους επέλεγαν να εργάζονται και την αντικατέστησε µε έναν ειδικό πόρο υπέρ του e-ΕΦΚΑ. Η ρύθµιση αυτή δηµιούργησε ένα νέο οικονοµικό δεδοµένο: Οι εργαζόµενοι συνταξιούχοι δεν αποτελούν µόνο µια οµάδα που παραµένει ενεργή στην οικονοµία, αλλά και µια πρόσθετη πηγή εσόδων για τον ασφαλιστικό φορέα, αλλά και πηγή φορολογικών εσόδων από την εργασία.
Το οικονοµικό όφελος για τον e-ΕΦΚΑ προέρχεται από δύο βασικές πηγές:
Από τον ειδικό, µη ανταποδοτικό πόρο 10% υπέρ του e-ΕΦΚΑ, ο οποίος καταβάλλεται από τους εργαζόµενους συνταξιούχους και δεν οδηγεί σε αύξηση της µελλοντικής τους σύνταξης.
Από τις κανονικές ασφαλιστικές εισφορές, που προκύπτουν από την απασχόλησή τους, όπως συµβαίνει µε κάθε εργαζόµενο. Για τους µισθωτούς, η προσαύξηση υπολογίζεται στο 0,77% των αποδοχών για κάθε έτος εργασίας. Το ποσοστό αυτό, αν και φαινοµενικά µικρό, οδηγεί σε ουσιαστικές αυξήσεις σε βάθος χρόνου, ιδίως για όσους έχουν σταθερή απασχόληση και ικανοποιητικές αποδοχές. Η αύξηση είναι µόνιµη και ενσωµατώνεται στο συνολικό ποσό της σύνταξης, δηµιουργώντας µια σωρευτική ενίσχυση του εισοδήµατος.
Για τους ελεύθερους επαγγελµατίες, το ύψος της προσαύξησης εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία που έχουν επιλέξει. Οσο υψηλότερη είναι η εισφορά, τόσο µεγαλύτερη είναι και η µελλοντική αύξηση, γεγονός που δηµιουργεί πρόσθετα κίνητρα για δήλωση πραγµατικών εισοδηµάτων.
Η λογική του µέτρου είναι διπλή: Από τη µία πλευρά επιδιώκεται να περιοριστεί η αδήλωτη εργασία συνταξιούχων, καθώς στο παρελθόν η σηµαντική µείωση της σύνταξης λειτούργησε ως αντικίνητρο για τη δήλωση της απασχόλησης. Από την άλλη πλευρά, το ασφαλιστικό σύστηµα αποκτά πρόσθετους πόρους σε µια περίοδο κατά την οποία η δηµογραφική γήρανση αυξάνει την πίεση στις δαπάνες συντάξεων.

Καθαρό έσοδο
Ο ειδικός πόρος υπέρ του e-ΕΦΚΑ αποτελεί καθαρό έσοδο για το Ταµείο, καθώς δεν δηµιουργεί αντίστοιχη υποχρέωση για πρόσθετη συνταξιοδοτική παροχή. Το ύψος του διαφέρει ανάλογα µε το είδος της απασχόλησης. Για τους µισθωτούς συνταξιούχους, ο πόρος υπολογίζεται επί των αποδοχών τους και παρακρατείται µέσω της µισθοδοσίας. Για τους µη µισθωτούς, υπολογίζεται µε βάση τους κανόνες που ισχύουν για την ασφαλιστική τους κατηγορία. Παράλληλα, προβλέπεται ανώτατο ετήσιο όριο, ώστε η επιβάρυνση να µην είναι απεριόριστη για όσους έχουν υψηλότερα εισοδήµατα. Σύµφωνα µε τα τελευταία στοιχεία του ΕΦΚΑ, περίπου 92.000 απασχολούνται ως µισθωτοί, 72.100 ως ελεύθεροι επαγγελµατίες ή ως αυτοαπασχολούµενοι, ενώ 135.000 είναι αγρότες που συνεχίζουν την ίδια δραστηριότητα και δεν καταβάλλουν εισφορές, καθώς εξαιρούνται βάσει νόµου. Λόγω αυτής της εξαίρεσης, δεν δικαιούνται να λάβουν και την προσαύξηση που προβλέπει ο νόµος σε όσους καταβάλλουν εισφορές ως εργαζόµενοι συνταξιούχοι. Από τους παραπάνω, συνολικά 5.000 έχουν υποβάλει αίτηση για προσαύξηση της σύνταξής τους λόγω απασχόλησης και βρίσκονται σε αναµονή για τα αναδροµικά και το επιπλέον ποσό.
Ανάλογα µε τα έτη και τις εισφορές, η προσαύξηση µπορεί να ξεπεράσει και τα 100 ευρώ τον µήνα. Για παράδειγµα, συνταξιούχος µε µισθωτή απασχόληση που θα συµπληρώσει 5 έτη εργασίας µε µέσο όρο µικτών µηνιαίων αποδοχών 2.300 ευρώ, θα πάρει προσαύξηση 90 ευρώ. Επίσης, συνταξιούχος που συνεχίζει να απασχολείται για 2 έτη ως αυτοαπασχολούµενος και πληρώνει κατά µέσο όρο εισφορά σύνταξης 211 ευρώ θα πάρει προσαύξηση 16 ευρώ στη σύνταξη, ενώ µε 5 έτη θα πάρει 49 ευρώ. Αν κάποιοι συνταξιούχοι εργάζονται µε «µαύρα» και πιαστούν, χωρίς να έχουν δηλώσει ότι εργάζονται, τιµωρούνται µε πρόστιµο ίσο µε 12 κύριες και επικουρικές συντάξεις.
Να σηµειωθεί ότι µε τον Νόµο Κατρούγκαλου οι συνταξιούχοι που συνέχισαν να απασχολούνται µε δήλωση ανάληψης εργασίας πριν από τον Μάιο του 2016, όταν η ποινή µείωσης της σύνταξης επιβαλλόταν πάνω από τα 1.000 ευρώ σύνταξης, δεν έχουν δικαίωµα προσµέτρησης ενσήµων, παρά µόνον αν αναστελλόταν η σύνταξη.
Οι συνταξιούχοι που ανέλαβαν εργασία µε δήλωση απασχόλησης µετά τον Μάιο του 2016, µε ποινή µείωσης σύνταξης κατά 60%, έχουν δικαίωµα προσαύξησης της σύνταξης λόγω απασχόλησης.
Οι συνταξιούχοι που συνέχισαν να απασχολούνται ή ανέλαβαν εργασία από τον Μάρτιο του 2020 και µετά, µε την ισχύ του Νόµου 4670/2020, που περιόρισε την ποινή µείωσης της σύνταξης, λόγω απασχόλησης από το 60% στο 30%, έχουν επίσης δικαίωμα προσαύξησης.
Οι προσαυξήσεις που καταβάλλει ο ΕΦΚΑ αφορούν και τις 4 κατηγορίες, κυρίως δε τους παλαιότερους, για τους οποίους ο υπολογισµός των αυξήσεων µετά τη λήξη της απασχόλησής τους είχε καθυστερήσει πολλά χρόνια. Επίσης, αξίζει να σηµειωθεί ότι η παραµονή έµπειρων εργαζοµένων στην αγορά εργασίας µπορεί να καλύψει ελλείψεις προσωπικού σε συγκεκριµένους κλάδους, ιδιαίτερα σε µια περίοδο κατά την οποία πολλές επιχειρήσεις αντιµετωπίζουν δυσκολίες εύρεσης εργαζοµένων. Παράλληλα, η δήλωση της απασχόλησης περιορίζει την αδήλωτη εργασία και ενισχύει τη διαφάνεια στην αγορά εργασίας.