Περιφέρεια Θεσσαλίας: Στρατηγικός σχεδιασμός για το μέλλον της αγροδιατροφής

-Παρουσιάστηκαν τα αποτελέσματα της μεγάλης έρευνας του ΕΚΠΑ για την ανθεκτικότητα και τη δίκαιη μετάβαση του πρωτογενούς τομέα
-Δημ. Κουρέτας: Για πρώτη φορά ο σχεδιασμός γίνεται από κάτω προς τα πάνω

Σε έναν κομβικό σταθμό για τον επανακαθορισμό του παραγωγικού μοντέλου της Θεσσαλίας και της ελληνικής αγροδιατροφής συνολικά, πραγματοποιήθηκε η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της εμβληματικής έρευνας «Σχεδιάζοντας το Μέλλον: Αγροτική παραγωγή, δυνατότητες και προκλήσεις», στην εκδήλωση που διοργάνωσε η Περιφέρεια Θεσσαλίας στο ξενοδοχείο «Διβάνι» στη Λάρισα.
Η έρευνα, η οποία υλοποιήθηκε από το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) υπό την αιγίδα της Περιφέρειας Θεσσαλίας, έρχεται σε μια κρίσιμη συγκυρία, όπου η κλιματική κρίση, οι συνέπειες των καταστροφικών πλημμυρών Daniel και Elias, οι πιέσεις στους υδάτινους πόρους και η αστάθεια των διεθνών αγορών επιβάλλουν άμεσες απαντήσεις.
Για πρώτη φορά ο στρατηγικός σχεδιασμός για το μέλλον της αγροδιατροφής ξεκινά από τη βάση, στο πλαίσιο της διαβούλευσης που πραγματοποιήθηκε με αγροτικούς φορείς της Θεσσαλίας.
Η μελέτη μετατοπίζει το ενδιαφέρον από τις στενά τεχνικές λύσεις προς μια ολιστική αντίληψη ανθεκτικότητας, αναδεικνύοντας ότι η βιώσιμη μετάβαση αποτελεί, πάνω από όλα, μια βαθιά κοινωνική διαδικασία. Μέσα από την καταγραφή των δομικών αδυναμιών της περιοχής, αλλά και των εξειδικευμένων αναγκών ανά Περιφερειακή Ενότητα (Λάρισας, Καρδίτσας, Τρικάλων, Μαγνησίας), το ΕΚΠΑ αποτυπώνει την ανάγκη των ίδιων των παραγωγών για μια «ελεγχόμενη μετάβαση» χαμηλού ρίσκου, που θα διασφαλίζει την οικονομική τους ασφάλεια, τη διαφάνεια και την κοινωνική δικαιοσύνη.

Δημ. Κουρέτας
Ο Περιφερειάρχης Δημήτρης Κουρέτας στην ομιλία του χαρακτήρισε τη διαδικασία διαβούλευσης για το μέλλον της αγροτικής παραγωγής ως μια πρωτοφανή προσπάθεια «από κάτω προς τα πάνω», με τη συμμετοχή φορέων, αγροτών και τοπικών κοινωνιών, ώστε να καταγραφεί ποιο αναπτυξιακό μοντέλο επιθυμεί πραγματικά η Θεσσαλία. Όπως ανέφερε, τα ευρήματα της έρευνας αποτελούν «γροθιά στο στομάχι», καθώς αποτυπώνουν με σαφήνεια την αγωνία και τα αδιέξοδα του πρωτογενούς τομέα. Ο κ. Κουρέτας υπογράμμισε ότι η Θεσσαλία παραμένει η πλέον αγροτική περιφέρεια της χώρας, με την οικονομία της να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την πρωτογενή παραγωγή και τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων. Τόνισε, ωστόσο, ότι χωρίς άμεσες παρεμβάσεις στο ζήτημα του νερού και των αρδευτικών υποδομών, το μέλλον της αγροτικής παραγωγής τίθεται σε σοβαρό κίνδυνο. Ειδική αναφορά έκανε στην ανάγκη υλοποίησης των φραγμάτων Πύλης και Μουζακίου, καθώς και των αρδευτικών έργων που, όπως είπε, μπορούν να μειώσουν σημαντικά το κόστος παραγωγής και να διασφαλίσουν τη βιωσιμότητα των καλλιεργειών.
Παράλληλα, επεσήμανε ότι η Θεσσαλία εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρές συνέπειες μετά τις φυσικές καταστροφές, σημειώνοντας ότι απαιτούνται άμεσα αντιπλημμυρικά έργα και ξεκάθαρο χρονοδιάγραμμα υλοποίησης. Αναφέρθηκε ακόμη στη μεγάλη απώλεια ζωικού κεφαλαίου και στις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κτηνοτροφία, ζητώντας συγκεκριμένες απαντήσεις και χρηματοδοτικά εργαλεία για την ανασύσταση της παραγωγής και τη στήριξη των κτηνοτρόφων.

Στ. Αραποστάθης
Ο Καθηγητής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, κ. Στάθης Αραποστάθης παρουσιάζοντας τα αποτελέσματα της έρευνας ανέφερε πως «οι διαφορετικές εδαφοκλιματικές συνθήκες, η άνιση πρόσβαση σε νερό, οι διαφοροποιήσεις ανάμεσα σε πεδινές και ορεινές περιοχές και η αίσθηση εγκατάλειψης από το κράτος και την Ευρωπαϊκή Ένωση δημιουργούν έντονες αντιλήψεις αδικίας. Παράλληλα, οι παραγωγοί θεωρούν ότι οι πολιτικές βιωσιμότητας, τα eco-schemes και τα συστήματα πιστοποίησης συχνά σχεδιάζονται χωρίς επαρκή κατανόηση της τοπικής πραγματικότητας, με αποτέλεσμα να ενισχύεται η γραφειοκρατία και όχι η ουσιαστική περιβαλλοντική προσαρμογή.
Κεντρικό εύρημα αποτελεί επίσης η κρίση εμπιστοσύνης απέναντι στους θεσμούς. Οι παραγωγοί ζητούν σταθερότητα, αξιοπιστία και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ενώ εκφράζουν έντονη επιφυλακτικότητα απέναντι σε ριζικές μεταβολές που ενδέχεται να αυξήσουν το ρίσκο της παραγωγής. Για τον λόγο αυτό, η πλειονότητα των
συμμετεχόντων προκρίνει σενάρια «ελεγχόμενης μετάβασης», τα οποία συνδυάζουν τεχνολογικό εκσυγχρονισμό, εξοικονόμηση πόρων και περιορισμένες αλλαγές στο παραγωγικό μοντέλο, χωρίς όμως βαθύ μετασχηματισμό των καλλιεργητικών προτύπων ή πλήρη εγκατάλειψη των υδροβόρων και εντατικών πρακτικών. Η γενική εικόνα δείχνει ότι οι παραγωγοί επιθυμούν αλλαγή, αλλά όχι με τρόπο που να απειλεί την οικονομική και κοινωνική τους ασφάλεια.

Τα συμπεράσματα
Συνολικά, η έρευνα δείχνει ότι το μέλλον της αγροτικής παραγωγής στη Θεσσαλία δεν μπορεί να βασιστεί μόνο σε τεχνικές λύσεις ή σε έναν μονοδιάστατο εκσυγχρονισμό. Οι παραγωγοί αναγνωρίζουν την ανάγκη αλλαγής, αλλά επιζητούν όρους μετάβασης που να μειώνουν το ρίσκο, να ενισχύουν την εμπιστοσύνη και να
αναγνωρίζουν τη σημασία της τοπικής γνώσης και εμπειρίας. Οι αγροτικές κοινότητες, παρά τις αντιφάσεις τους, αναζητούν διεξόδους και ζητούν —ηχηρά ή σιωπηρά— υποστήριξη. Η Περιφέρεια Θεσσαλίας αναδεικνύεται ως κρίσιμος θεσμικός φορέας που μπορεί να συντονίσει πολιτικές, υποδομές, επιστημονική
γνώση και συλλογικές μορφές δράσης. Κεντρική πρόκληση για τα επόμενα χρόνια είναι η διαμόρφωση ενός παραγωγικού μοντέλου που θα συνδυάζει περιβαλλοντική βιωσιμότητα, οικονομική ανθεκτικότητα και κοινωνική δικαιοσύνη μέσα από συμμετοχικές και θεσμικά αξιόπιστες διαδικασίες σχεδιασμού. Προτείνεται η ενεργοποίηση της Περιφέρειας Θεσσαλίας για την ενδυνάμωση των συνεταιρισμών, καθώς και η θεσμική οργάνωση ενός κέντρου με συμβουλευτικό και καθοδηγητικό ρόλο, το οποίο θα περιλαμβάνει και υποδομές όπως ένα παρατηρητήριο τιμών. Παράλληλα, αναδεικνύεται ως ιδιαίτερα σημαντική η ανάγκη υποστήριξης των αγροτικών κοινοτήτων τόσο στην εκπαίδευση γύρω από την επένδυση στην ποιότητα και την ταυτότητα των προϊόντων όσο και στην κατανόηση της σημασίας της εξοικονόμησης των φυσικών πόρων.
Ακολούθησε εκτενής συζήτηση με παρεμβάσεις των παρευρισκόμενων και διάλογος με κοινή πεποίθηση για συντονισμό όλων των φορέων υπό την καθοδήγηση της Περιφέρειας για άμεσες δράσεις από την Πολιτεία.
Την συζήτηση συντόνιζε ο δημοσιογράφος Γιάννης Κολλάτος.