Αιχμή του δόρατος η τεχνολογία, η επιχειρηματικότητα, η έρευνα και η καινοτομία στην Θεσσαλία-Το αφήγημα Κουρέτα για την νέα εποχή στις παραγωγικές επενδύσεις-Η Περιφέρεια Θεσσαλίας στηρίζει την καινοτομία στην πράξη

«Έξυπνη Θεσσαλία» σημαίνει εντοπισμός των μοναδικών χαρακτηριστικών της Περιφέρειας, με συγκέντρωση πόρων και φορέων γύρω από ένα όραμα για το μέλλον, το οποίο έχει αφετηρία και στόχο την εξωστρέφεια.
Η Θεσσαλία εγγράφεται στον ευρωπαϊκό χάρτη ως φορέας που κρατάει το σύστημα των ενισχύσεων της καινοτομίας ισχυρό και δημιουργεί μηχανισμούς συντονισμού, ενώ είναι στρατηγικός ενορχηστρωτής, διευκολυντής συνεργασιών, και χρηματοδότης εκεί όπου καταγράφονται κενά που δεν καλύπτονται από άλλες πηγές.
Στην Θεσσαλία διοργανώθηκε το Innovent Forum 2026, η μεγαλύτερη υβριδική διοργάνωση επιστήμης και τεχνολογίας, με δράσεις σε πέντε διαφορετικά σημεία της Λάρισας και ο Περιφερειάρχης Δημήτρης Κουρέτας που ήταν κεντρικός ομιλητής, ανέπτυξε την στρατηγική της Έξυπνης Εξειδίκευσης, η οποία αποτέλεσε τον κορμό της στρατηγικής περιφερειακής καινοτομίας.
Στο πλαίσιο μιας διαδραστικής διαδικασίας ο κ. Κουρέτας ρωτήθηκε με ποιον τρόπο μπορεί η Θεσσαλία να ανταποκριθεί καλύτερα στις σημερινές επιταγές για ανταγωνιστικότητα, ανθεκτικότητα, και τη μετάβαση σε μια ψηφιακή και πράσινη οικονομία.
Ως απάντηση κατέθεσε τα δεδομένα των δικών του εμπειριών στο πραγματικό πεδίο δράσης καθώς από το 2013 ως Αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας είχε αναλάβει να στήσει τον περιφερειακό μηχανισμό διακυβέρνησης από κάτω προς τα πάνω, να ορίσει τις περιφερειακές προτεραιότητες, τους βασικούς δείκτες επιδόσεων και τους στόχους γι’ αυτούς.
«Με ελάχιστους πόρους, χωρίς δεδομένα παρακολούθησης από προηγούμενες περιόδους, αλλά με πολλή προσωπική δουλειά, ατελείωτες ώρες συζητήσεων και σύνθεσης, πολύ μεράκι, φτιάξαμε την πρώτη έκδοση της RIS3Thessaly το Μάρτιο του 2014 και ενάμιση χρόνο αργότερα ολοκληρώθηκε η Διαδικασία Επιχειρηματικής Ανακάλυψης με συμμετοχή-ρεκόρ για τα ελληνικά δεδομένα» τόνισε ο Δημήτρης Κουρέτας.
«Όλοι αυτοί οι άνθρωποι που συνεισέφεραν το χρόνο και τις γνώσεις τους, στις διαδικασίες διαμόρφωσης της RIS3Thessaly 2014-2020 με στόχο να γίνει μια τοποκεντρική περιφερειακή στρατηγική για την καινοτομία, είδαν να μην εφαρμόζεται απολύτως τίποτα μέχρι το 2023 από το περιφερειακό πρόγραμμα της Θεσσαλίας, και δικαιολογημένα αποστασιοποιήθηκαν. Η Θεσσαλία σπατάλησε άσκοπα πολύτιμο κοινωνικό κεφάλαιο», πρόσθεσε.
«Από τις πρώτες μου προτεραιότητες μετά την εκλογή μου ως Περιφερειάρχη, σε μια δύσκολη συγκυρία μετά τις καταστροφές Daniel/ Elias, ήταν να επανεκκινήσω τις διαδικασίες, να στήσω τους μηχανισμούς του συστήματος διακυβέρνησης, και να τρέξω τον πρώτο γύρο της Επιχειρηματικής Ανακάλυψης για την περίοδο 2021-2027. Υποσχέθηκα ότι θα υλοποιήσω χωρίς παρεκκλίσεις τα αποτελέσματα της Επιχειρηματικής Ανακάλυψης που ολοκληρώθηκε εντός πέντε μηνών. Η ανθεκτικότητα, η πράσινη και η ψηφιακή μετάβαση είναι πλέον οριζόντιες προτεραιότητες που διατρέχουν όλες τις παρεμβάσεις της RIS3Thessaly. Σχεδόν δύο χρόνια μετά, η ανταπόκριση του περιφερειακού ιστού στις προσκλήσεις της RIS3Thessalyξεπέρασε κάθε προσδοκία. Οι προτάσεις που πήραμε ξεπερνούν από 4 μέχρι 8 φορές τους πόρους που έχουμε στη διάθεσή μας», απάντησε.
Ο Δημήτρης Κουρέτας σημείωσε ότι σε κάθε περίπτωση υπάρχουν πολλά περιθώρια για βελτίωση στους ακόλουθους άξονες:
-Ιεράρχηση στις περιφερειακές προτεραιότητες ως προς τη σημασία τους για την κοινωνική, την περιβαλλοντική και την οικονομική ανθεκτικότητα της Θεσσαλίας
-Συνέργειες μεταξύ όλων των δράσεων έρευνας και καινοτομίας της τρέχουσας περιόδου, ιδίως αυτών που χρηματοδοτεί το ΠΕΠ, και να φροντίσουμε τη μεγαλύτερη δυνατή διάχυσή τους στον περιφερειακό ιστό.
-Ενίσχυση της συμμετοχής της Περιφέρειας Θεσσαλίας στα ευρωπαϊκά δρώμενα στον τομέα της Έξυπνης Εξειδίκευσης, όπως για παράδειγμα στις διαπεριφερειακές συνεργασίες και στο S3 Community of Practice.

Ποια είναι τα προσκόμματα για να γίνει η καινοτομία μοχλός ανάπτυξης
Η πρόσβαση σε χρηματοδότηση, ο θεσμικός κατακερματισμός, η έλλειψη ώριμων συνεργασιών, η φυγή ταλέντων και ή αδυναμία απορρόφησης της γνώσης από τις επιχειρήσεις, είναι μεγάλα προσκόμματα για την «φυγή προς τα μπρος», σύμφωνα με τον κ. Κουρέτα.
«Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η παραγωγική βάση της Θεσσαλίας ορίζεται από τις αλυσίδες αξίας που έχουν στα ανάντη τους τη γεωργική παραγωγή και είναι χαμηλής έντασης έρευνας και τεχνολογίας. Η γεωργική παραγωγή είναι κατακερματισμένη και πολυπρόσωπη, το ανθρώπινο κεφάλαιό της είναι μεγάλης ηλικίας και χαμηλών τεχνικών, ψηφιακών και διαχειριστικών δεξιοτήτων, και κατά πλειοψηφία απεχθάνεται το επιχειρηματικό ρίσκο. Με εξαίρεση τις καθετοποιημένες μονάδες και τους συνεταιρισμούς, η καινοτομία στη γεωργική παραγωγή έρχεται μόνο μέσω προμηθευτών υλικών και εξοπλισμού.
Σ’ αυτές τις αλυσίδες αξίας δραστηριοποιούνται 2 ή 3 πραγματικά μεγάλες, εστιακές, μεταποιητικές επιχειρήσεις στη Θεσσαλία που έχουν τους πόρους να αναπτύσσουν καινοτομίες και να τις εφαρμόζουν, να προσελκύουν ταλέντα, να εξάγουν και να διατηρούν καλά περιθώρια κέρδους χωρίς να χρειάζονται τη δική μας βοήθεια.
Γύρω απ’ αυτές τις πραγματικά μεγάλες εταιρείες, δεν έχει χτιστεί ακόμα ένα οικοσύστημα μικρών επιχειρήσεων έντασης γνώσης για να τις υποστηρίξουν τεχνολογικά» υπογράμμισε.
Πρόσθεσε δε ότι παρά την ευνοϊκή αλλαγή του νομοθετικού πλαισίου για τους τεχνοβλαστούς, υπάρχουν ελάχιστες τέτοιες επιχειρήσεις έντασης γνώσης που ιδρύθηκαν από ερευνητές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και προχωρούν δυναμικά στην παγκόσμια αγορά.
«Μ’ αυτά τα δεδομένα, η μεγάλη πρόκληση για μας είναι να πείσουμε τις πολλές μικρές και τις μεσαίες εταιρείες στις αλυσίδες αξίας της αγροδιατροφής να τολμήσουν να πειραματιστούν για να αναπτύξουν προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας δημιουργώντας σταθερές και μακροχρόνιες συνεργασίες τόσο με ερευνητικούς φορείς, όσο και με την βάση της αλυσίδας αξίας, δηλαδή, τους αγρότες και τους κτηνοτρόφους», είπε.

Η καινοτομία από την θεωρία στην πράξη
Σε επίπεδο περιφερειακής ανάπτυξης και επιχειρηματικότητας, ώστε να περάσει η καινοτομία από τη θεωρία στην πράξη, ο κ. Κουρέτας εντόπισε το κενό, στην αδυναμία ευρείας εφαρμογής νέων ή δοκιμασμένων γνώσεων από τη συντριπτική πλειοψηφία του παραγωγικού ιστού της Θεσσαλίας.
Πρόκειται για πολυπαραγοντικό ζήτημα που εδράζεται σε τρεις κύριες διαστάσεις:
-Ικανότητες: επιχειρηματική διάρθρωση και μέγεθος επιχειρήσεων, προφίλ και νοοτροπία επιχειρηματιών, δεξιότητες νεοεισερχόμενων στην αγορά εργασίας, χαμηλές επενδύσεις σε αναβάθμιση ανθρώπινων πόρων.
-Συστημικές ελλείψεις, ιδίως σε θέματα ικανού αριθμού εστιακών επιχειρήσεων ανά κλάδο, διαμεσολάβησης, συντονισμού, διαβούλευσης, δικτύωσης, μηχανισμών μεταφοράς τεχνολογίας, υποδομών για πειραματισμό και συνεργατικών σχηματισμών.
-Πόροι: Χαμηλή έως ανύπαρκτη πρόσβαση για τραπεζική χρηματοδότηση επενδύσεων εκσυγχρονισμού και ανάπτυξης, ιδίως για μικρές επιχειρήσεις, μηδενική ουσιαστικά για seed funding.
Σημείωσε ότι μέχρι σήμερα το δυσκολότερο σημείο της θητείας του είναι η κινητοποίηση εντελώς διαφορετικών ανθρώπων, ψυχολογιών και νοοτροπιών ώστε να συστρατευτούν γύρω από το αναπτυξιακό μας αφήγημα για τη Θεσσαλία και να δουν τον εαυτό τους ως μέρος ενός ενιαίου συνόλου που εργάζεται προς μία συγκεκριμένη κατεύθυνση. Είναι μια βαθιά πολιτική διαδικασία μέσω της οποίας ετερογενή συμφέροντα, γνώσεις, προσδοκίες και πόροι μετατρέπονται σε μία συλλογική και ευθυγραμμισμένη ικανότητα δράσης γύρω από κοινές προτεραιότητες και στόχους.
Για τον κ. Κουρέτα, προτεραιότητα έχει ένα εθνικής κλίμακας δίκτυο κόμβων διάχυσης καινοτομίας, με φυσική παρουσία στις περιφέρειες, διαπεριφερειακά 3 εως 5 pipelinesανταγωνιστικότητας σε τομείς όπου η χώρα θα μπορούσε να συνδυάσει περιφερειακή σύγκλιση με εξωστρέφεια και διεθνή ανταγωνιστικότητα και η τρίτη προτεραιότητα θα ήταν να σταματήσει η χρηματοδότηση κατακερματισμένων έργων και να περάσουμε σε έναν μοντέλο χρηματοδότησης διαδοχικών φάσεων.

Ποιος είναι ο «αγωγός» για την καινοτομία στις επιχειρήσεις
Ο Περιφερειάρχης τόνισε ότι το πρώτο πράγμα που πρέπει ν’ αλλάξει είναι η απαγκίστρωση της πολιτικής για την καινοτομία στην Ελλάδα από την Ευρωπαϊκή χρηματοδότηση με τους επταετείς προγραμματικούς κύκλους και η θεσμοθέτηση πολυετούς, εγγυημένης, εθνικής, χρηματοδότησης για την έρευνα και την καινοτομία.
Το δεύτερο πράγμα που πρέπει ν’ αλλάξει είναι να θεσμοθετηθούν τα δομικά στοιχεία του innovation pipeline, δηλαδή η αναγνώριση προβλήματος, η ανάγκη και η ευκαιρία, η αναζήτηση πιθανών λύσεων, η εφαρμογή και αξιολόγηση λύσεων, τα πιλοτικά έργα, η υποστήριξη της υιοθέτησης από τα ενδιαφερόμενα μέρη, η ευρεία διάχυση, η αξιολόγηση των αποτελεσμάτων και καθένα απ’ αυτά να αντιστοιχιστεί με εργαλεία πολιτικής, πόρους, προβλέψιμα / δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα και ενεργητική διαχείριση.

Τα προγράμματα της Περιφέρειας ανοίγουν τους δρόμους
Με τις δράσεις που έχει δρομολογήσει μέχρι σήμερα η Περιφέρεια βοηθά τις επιχειρήσεις προς δύο κατευθύνσεις, σύμφωνα με τον κ. Κουρέτα.
«Χρηματοδοτούμε 46 έργα ερευνητικών φορέων για να εφαρμόσουν λύσεις σε κοινά προβλήματα που εντοπίστηκαν κατά τη διαδικασία επιχειρηματικής ανακάλυψης, ετοιμαζόμαστε να χρηματοδοτήσουμε περί τα 30 συνεργατικά έργα καινοτομίας και έχουμε έναν μηχανισμό που υποστηρίζει τις συστάσεις μεταξύ αυτών που έχουν προβλήματα κι αυτών που μπορεί να έχουν τις λύσεις για τα προβλήματα.
Δύο ακόμα εργαλεία πολιτικής που ανέδειξε η διαδικασία επιχειρηματικής ανακάλυψης, τα έργα proof-of-concept και τα κουπόνια καινοτομίας θα είναι οι επόμενες δράσεις που θα ενεργοποιήσουμε. Αυτά τα δύο θα απευθύνονται σ’ αυτούς που είναι στην αφετηρία των δύο διαδρομών, δηλαδή αυτούς που έχουν ένα άμεσο πρόβλημα και δεν ξέρουν που μπορεί να είναι η λύση, και σ’ αυτούς που έχουν μία λύση που ψάχνει για πρόβλημα, κατέληξε.