Φράγμα Μουζακίου : Ερωτήματα και προβληματισμοί

Μετά τις καταστροφικές πλημμύρες των τελευταίων ετών στη Θεσσαλία, δεδομένη ανακύπτει και η ανάγκη για ουσιαστική αντιπλημμυρική προστασία και ασφαλή διαχείριση των υδάτινων πόρων. Πραγματικές είναι, επίσης, και οι ανάγκες του αγροτικού κόσμου, με τη λειψυδρία, το κόστος άντλησης και την ανάγκη για αξιόπιστη πρόσβαση σε νερό να καθιστούν κάθε σχετική υποδομή σημαντική.
Στα συγκεκριμένα πλαίσια το Φράγμα Μουζακίου παρουσιάζεται – κι απ’ την προσπάθεια αυτή δε λείπουν συγκεκριμένα κέντρα με αντίστοιχα συμφέροντα – ως σημαντικό έργο για την αντιπλημμυρική προστασία και την άρδευση της περιοχής. Ωστόσο, το ερώτημα δεν μπορεί να είναι μόνο αν και σε ποιο βαθμό αναγκαιεί στο Μουζάκι και στη Θεσσαλία, γενικότερα, ένα τέτοιο μεγάλο έργο. Ερώτημα είναι κι αν το συγκεκριμένο έργο μπορεί να αποτελέσει την καταλληλότερη και ασφαλέστερη λύση σε υφιστάμενα προβλήματα αλλά και να ανταποκριθεί στις προσδοκίες, που έχουν δημιουργηθεί.
Κατ’ αρχήν, ας μη λησμονείται ότι ο μέχρι σήμερα, τουλάχιστο, σχεδιασμός του Φράγματος Μουζακίου συνδέεται ιστορικά και με τον ευρύτερο σχεδιασμό των έργων στον Άνω Αχελώο. Ως εκ τούτου, αναγκαία και η επανεξέταση του συνολικού σχεδιασμού του, με βάση τα σημερινά δεδομένα και τις σύγχρονες ανάγκες διαχείρισης των υδάτινων πόρων κι αφού προηγουμένως αποσαφηνιστεί κι ο τελικός του προορισμός, είτε ως ταμιευτήρα ρυθμιστικού για τα νερά της εκτροπής (εφόσον, τελικά, αυτή υλοποιηθεί) είτε ως ανεξάρτητου απ’ αυτή ταμιευτήρα. Γνωστό, ωστόσο, ότι οι απαραίτητες πολιτικές αποφάσεις για όλα τούτα απουσιάζουν.
Επιπλέον, κι άλλα σημαντικά ερωτήματα χρήζουν διερεύνησης και αντίστοιχης απάντησης. Ποια θα είναι η πραγματική αντιπλημμυρική συμβολή του έργου; Πόσο νερό θα είναι διαθέσιμο για άρδευση και ποιες συγκεκριμένες εκτάσεις θα εξυπηρετούνται; Ποιο θα είναι το πραγματικό κόστος του νερού για τους παραγωγούς;
Ποιος θα έχει την ευθύνη λειτουργίας και διαχείρισης της υποδομής; Θα παραμείνει το νερό δημόσιο αγαθό ή ο έλεγχός του θα περάσει σε ιδιώτες, κίνδυνος που σήμερα διαφαίνεται και σε άλλες περιπτώσεις; Θα διέπεται η διαχείρισή του από διαφάνεια, σαφείς κανόνες και κοινωνική λογοδοσία;
Πρόσθετα, η συσσώρευση φερτών υλικών στους ταμιευτήρες αποτελεί αναγνωρισμένο τεχνικό ζήτημα, που χρήζει αντιμετώπισης με ιδιαίτερες απαιτήσεις και σημαντικό κόστος. Οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις του έργου απαιτούν εμπεριστατωμένη αξιολόγηση και πλήρη τεκμηρίωση ενώ η δημιουργία ενός παρόμοιου μεγάλου ταμιευτήρα πολύ πιθανό να επηρεάσει και το τοπικό μικροκλίμα, κυρίως μέσω μεταβολών στην υγρασία και τη θερμοκρασία. Μέγιστο ζήτημα και η ασφάλεια του έργου σε ακραία υδρολογικά και σεισμικά σενάρια, που απαιτεί ιδιαίτερη μέριμνα για την πρόληψη και την αποτροπή κινδύνων για τις κατάντη περιοχές, αυστηρή τήρηση των προβλεπόμενων από τη σχετική νομοθεσία, σοβαρή ενημέρωση και πλήρη διαφάνεια.
Η εναλλακτική προσέγγιση και οι επιφυλάξεις που έχουν μέχρι σήμερα εκφραστεί για το συγκεκριμένο έργο δεν σημαίνουν ούτε αδράνεια ούτε άρνηση της ανάγκης για ουσιαστική αντιμετώπιση των ζητημάτων επάρκειας και αξιοποίησης των υδατικών πόρων ή και την ενίσχυση της αντιπλημμυρικής προστασίας. Αντίθετα, αναδεικνύουν την ανάγκη να εξεταστούν σοβαρά – όπως, άλλωστε, επιβάλλεται σε ανάλογες περιπτώσεις – κι άλλες παρεμβάσεις, που μπορούν να ενισχύσουν την αντιπλημμυρική προστασία και τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Μικρότερα έργα συγκράτησης νερού, καλύτερη διαχείριση των λεκανών απορροής, αποκατάσταση και συστηματική συντήρηση ποταμών και ρεμάτων, προστασία των υπόγειων υδάτων και εκσυγχρονισμός των αρδευτικών δικτύων με στόχο τον δραστικό περιορισμό των απωλειών, συνιστούν παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να αποτελέσουν την πρώτη γραμμή ενός πιο ευέλικτου και αποτελεσματικού σχεδιασμού, πριν από την επιλογή μεγάλων και μη αναστρέψιμων έργων.
Το Φράγμα Μουζακίου, λοιπόν, πρέπει να αξιολογηθεί με συγκεκριμένα στοιχεία για το κόστος, την ασφάλεια, την αντιπλημμυρική προστασία, την άρδευση, τη διαχείριση του νερού, τις επιπτώσεις στο περιβάλλον και στο μικροκλίμα, τις υφιστάμενες εναλλακτικές, αποτελώντας ταυτόχρονα αντικείμενο σοβαρής και αποτελεσματικής δημόσιας διαβούλευσης.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «φράγμα ή τίποτα». Είναι πώς θα διαχειριστούμε καλύτερα το νερό, διασφαλίζοντας, παράλληλα, αντιπλημμυρική προστασία, κι αν θα στηριχθούμε γι’ αυτά σε μία μεγάλη υποδομή ή αν θα ακολουθήσουμε ένα εναλλακτικό, ολοκληρωμένο σχέδιο, με περισσότερες και διαφορετικές λύσεις. Ένα σχέδιο που θα συνδυάζει κατάλληλες υποδομές με σωστή και αποτελεσματική διαχείριση των υδάτινων πόρων και θα διασφαλίζει, σε κάθε περίπτωση, ότι το νερό θα παραμείνει φυσικό και δημόσιο αγαθό.
Γιώργος Δ. Καραβίδας,
Νομικός , Υποστράτηγος ε.α. (ΝΟΜ),
Πρώην Δημοτικός Σύμβουλος και αντιπρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Μουζακίου.