ΑΧΕΛΩΟΣ: Αντίστροφη μέτρηση για τη μεταφορά νερού στη Θεσσαλία

Τέλος φθινοπώρου αναμένονται οι αποφάσεις για την υπόθεση της μερικής μεταφοράς υδάτων από τον Αχελώο προς τη Θεσσαλία. Σύμφωνα με πληροφορίες του energygame.gr μία από τις πιο μακροχρόνιες δικαστικές και περιβαλλοντικές υποθέσεις στην Ελλάδα, εκδικάστηκε αρχές Ιουνίου από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ).
Το ανώτατο δικαστήριο εξετάστηκαν την Τετάρτη 3 Ιουνίου οι νέες αιτήσεις ακύρωσης κατά των αναθεωρημένων Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Θεσσαλίας και Δυτικής Ελλάδας, τα οποία επιτρέπουν εκ νέου τη δυνατότητα μεταφοράς νερού στον θεσσαλικό κάμπο.
Το Συμβούλιο της Επικρατείας καλείται να κρίνει εάν, ήδη στο παρόν στάδιο του σχεδιασμού, η Διοίκηση όφειλε να έχει εξετάσει κατά πόσο έχουν εξαντληθεί όλα τα πρακτικά εφικτά μέτρα για τον περιορισμό των αρνητικών επιπτώσεων στα υδατικά συστήματα, εάν οι προβλεπόμενες παρεμβάσεις δικαιολογούνται από επιτακτικούς λόγους δημοσίου συμφέροντος, αλλά και εάν οι επιδιωκόμενοι στόχοι θα μπορούσαν να επιτευχθούν μέσω εναλλακτικών λύσεων με μικρότερο περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αναμένεται να δοθεί και στην αξιολόγηση των Στρατηγικών Μελετών Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, με το ανώτατο δικαστήριο να εξετάζει κατά πόσο έχουν συνεκτιμηθεί επαρκώς οι κρίσιμες περιβαλλοντικές παράμετροι που σχετίζονται με τη διαχείριση των υδάτινων πόρων. Παράλληλα, θα κριθεί εάν οι προσβαλλόμενες διοικητικές πράξεις εδράζονται σε επαρκή, τεκμηριωμένα και επιστημονικά αξιόπιστα δεδομένα αναφορικά με την έκταση των αρδευόμενων καλλιεργειών στη Θεσσαλία, τις πραγματικές ανάγκες σε υδατικούς πόρους και την τεκμηρίωση του υδατικού ελλείμματος που επικαλούνται οι υποστηρικτές του έργου.
Από τη μία πλευρά, η Περιφέρεια Θεσσαλίας, η Περιφερειακή Ένωση Δήμων Θεσσαλίας, δήμοι της περιοχής, καθώς και αγροτικοί, παραγωγικοί και επαγγελματικοί φορείς τάσσονται υπέρ της περιορισμένης μεταφοράς υδάτων από τον Αχελώο. Υποστηρίζουν ότι η ενίσχυση του υδατικού ισοζυγίου της Θεσσαλίας αποτελεί πλέον αναγκαία συνθήκη για την επιβίωση της αγροτικής παραγωγής, καθώς η περιοχή αντιμετωπίζει διαχρονικό και ολοένα εντεινόμενο υδατικό έλλειμμα.
Όπως επισημαίνουν, η συνεχής υποχώρηση του υδροφόρου ορίζοντα, η εκτεταμένη υπεράντληση υπόγειων υδάτων και ο αυξανόμενος κίνδυνος ερημοποίησης μεγάλων καλλιεργήσιμων εκτάσεων συνθέτουν μια πραγματικότητα που επιδεινώνεται περαιτέρω από τις επιπτώσεις της κλιματικής κρίσης.
Στον αντίποδα, η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας και φορείς της Αιτωλοακαρνανίας, οι οποίοι έχουν προσφύγει κατά του έργου, εκφράζουν την έντονη αντίθεσή τους στη μεταφορά υδάτων. Υποστηρίζουν ότι ακόμη και μια περιορισμένη εκτροπή ενδέχεται να επιφέρει σημαντικές περιβαλλοντικές επιπτώσεις στη λεκάνη απορροής του Αχελώου και στα οικοσυστήματα της περιοχής.
Παράλληλα, θέτουν ζητήματα νομιμότητας, οικονομικής σκοπιμότητας και μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του σχεδιασμού, υποστηρίζοντας ότι η αντιμετώπιση των υδατικών αναγκών της Θεσσαλίας θα πρέπει να αναζητηθεί μέσα από εναλλακτικές λύσεις διαχείρισης των διαθέσιμων πόρων.
Πηγές της αγοράς επισημαίνουν ότι η συγκεκριμένη δίκη θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς θα επηρεάσει όχι μόνο την τύχη ενός έργου που βρίσκεται στο επίκεντρο της δημόσιας αντιπαράθεσης εδώ και δεκαετίες, αλλά και τον ευρύτερο σχεδιασμό για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων της χώρας.
Υπενθυμίζεται πως το ζήτημα επανήλθε δυναμικά στην πολιτική και δημόσια ατζέντα μετά την απόφαση της κυβέρνησης να επανεκκινήσει το πολύπαθο έργο της μερικής μεταφοράς υδάτων προς τη Θεσσαλία, όπως ανακοίνωσε πρόσφατα ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Κατά την τοποθέτησή του χαρακτήρισε το έργο «κεντρική δέσμευση», τονίζοντας ότι δεν είναι δυνατόν να παραμένουν αναξιοποίητες κρίσιμες υποδομές για τις οποίες έχουν δαπανηθεί σημαντικοί δημόσιοι πόροι εδώ και δεκαετίες.
Παράλληλα, ο πρωθυπουργός ανέθεσε εκ νέου τον συντονισμό του εγχειρήματος στον αντιπρόεδρο της κυβέρνησης Κωστή Χατζηδάκη, σε μια κίνηση με ιδιαίτερο πολιτικό συμβολισμό, καθώς η υπόθεση του Αχελώου παραμένει εγκλωβισμένη επί χρόνια σε έναν κύκλο δικαστικών εμπλοκών και θεσμικών εκκρεμοτήτων. Η τελική έκβαση εξακολουθεί να εξαρτάται από το Συμβούλιο της Επικρατείας, το οποίο έχει ακυρώσει στο παρελθόν πέντε φορές διαφορετικές εκδοχές του έργου, επικαλούμενο κυρίως περιβαλλοντικές παραμέτρους και ζητήματα συμβατότητας με το ευρωπαϊκό δίκαιο.
Το διακύβευμα δεν είναι αμελητέο. Για τα έργα του Αχελώου έχουν δαπανηθεί μέχρι σήμερα περισσότερα από 650 εκατ. ευρώ, ποσό που κινδυνεύει να απαξιωθεί οριστικά εάν το σχέδιο εγκαταλειφθεί. Από αυτά, περίπου 352 εκατ. ευρώ αφορούν το φράγμα της Συκιάς, το οποίο παραμένει ημιτελές, ενώ άλλα 300 εκατ. ευρώ έχουν επενδυθεί στο φράγμα της Μεσοχώρας, το οποίο έχει ολοκληρωθεί κατασκευαστικά αλλά δεν έχει τεθεί σε κανονική λειτουργία.
Την ίδια ώρα, η συζήτηση αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα λόγω της επιδεινούμενης κατάστασης των υδατικών πόρων στη Θεσσαλία. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις της Περιφέρειας, το ετήσιο υδατικό έλλειμμα της περιοχής προσεγγίζει τα 350 εκατ. κυβικά μέτρα, με τις συνέπειες να αποτυπώνονται ήδη στον πρωτογενή τομέα. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η καλλιέργεια βαμβακιού, η οποία έχει συρρικνωθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, καθώς από περίπου 1,5 εκατ. στρέμματα στο παρελθόν σήμερα περιορίζεται σε περίπου 600.000 στρέμματα. Η εξέλιξη αυτή, σύμφωνα με τοπικούς φορείς, μεταφράζεται σε απώλεια αγροτικού εισοδήματος που προσεγγίζει το 25%.
Απέναντι στο σχέδιο βρίσκονται περιβαλλοντικές οργανώσεις, φορείς της αυτοδιοίκησης της Αιτωλοακαρνανίας και τα τοπικά επιμελητήρια, οι οποίοι έχουν προσφύγει στο ΣτΕ ζητώντας την ακύρωση της δεύτερης αναθεώρησης των Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (ΣΔΛΑΠ) Θεσσαλίας και Δυτικής Στερεάς Ελλάδας. Υποστηρίζουν ότι μέσω των συγκεκριμένων σχεδίων επανέρχεται ουσιαστικά το σχέδιο μεταφοράς υδάτων από τον Αχελώο προς τον Πηνειό, μέσω της σήραγγας της Πίνδου, παρά τις προηγούμενες ακυρωτικές αποφάσεις του δικαστηρίου. Κατά την άποψή τους, οι σχετικές προβλέψεις δεν συνάδουν με τις ευρωπαϊκές οδηγίες για την προστασία των υδάτων και τη στρατηγική περιβαλλοντική αξιολόγηση.
Στον αντίποδα, υποστηρικτές του έργου εκτιμούν ότι οι συνθήκες έχουν πλέον ωριμάσει για την υλοποίηση μιας περιορισμένης μεταφοράς υδάτων. Επισημαίνουν ότι τα ισχύοντα ΣΔΛΑΠ όχι μόνο προβλέπουν τη συγκεκριμένη δυνατότητα, αλλά τη θεωρούν βασικό εργαλείο για την αποκατάσταση του υδατικού ισοζυγίου της Θεσσαλίας. Όπως υπογραμμίζουν, η ανάγκη δεν αφορά μόνο την αναπτυξιακή προοπτική της περιοχής, αλλά συνδέεται άμεσα με τη διατήρηση της αγροτικής δραστηριότητας, καθώς το έλλειμμα νερού δεν μπορεί να καλυφθεί αποκλειστικά από τους διαθέσιμους πόρους της λεκάνης του Πηνειού.
Οι ανησυχίες εντείνονται από τα οικονομικά δεδομένα της αγροτικής παραγωγής. Η διαφορά αποδοτικότητας μεταξύ αρδευόμενων και ξηρικών καλλιεργειών παραμένει ιδιαίτερα μεγάλη, με τις τελευταίες να αποφέρουν κύκλο εργασιών μόλις 60 έως 100 ευρώ ανά στρέμμα, έναντι περίπου 500 ευρώ ανά στρέμμα για τις αρδευόμενες εκτάσεις.
Σύμφωνα με τις ίδιες εκτιμήσεις, εάν το υδατικό έλλειμμα δεν αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά, έως και ένα εκατομμύριο στρέμματα αρδευόμενων καλλιεργειών ενδέχεται να χαθούν τα επόμενα χρόνια, οδηγώντας αναγκαστικά τους παραγωγούς σε λιγότερο αποδοτικές καλλιέργειες. Ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να επιφέρει μείωση του αγροτικού εισοδήματος έως και 25%, με ετήσιες οικονομικές απώλειες που υπολογίζονται μεταξύ 300 και 400 εκατ. ευρώ, εντείνοντας παράλληλα τις πιέσεις στη βιωσιμότητα της θεσσαλικής γεωργίας και της ελληνικής υπαίθρου συνολικά. (energygame.gr)