Η Εξαγωγική Δύναμη της Θεσσαλίας: Χαρακτηριστικά, Ανισότητες Νομών και Αναπτυξιακή Προοπτική

Του Κώστα Μπαρμπούτη, Οικονομολόγου, Αναπληρωτή Περιφερειάρχη Θεσσαλίας

Η εξαγωγική δραστηριότητα της Περιφέρειας Θεσσαλίας κατά το πρώτο 8-μηνο του 2026 αποτυπώνει μια εντυπωσιακή ανθεκτικότητα και αναπτυξιακή δυναμική, ιδίως μετά τις καταστροφικές πλημμύρες ΙΑΝΟΣ και DANIEL και εν μέσω διεθνούς αστάθειας. Με τις συνολικές εξαγωγές να φτάνουν τα 1.666,4 εκατ. € (αύξηση 8,9%) και το εμπορικό πλεόνασμα στα 816,9 εκατ. €, η Θεσσαλία επιτυγχάνει δείκτη κάλυψης εισαγωγών 196,2%, παράγοντας 1,96 € εξαγωγών για κάθε 1 € εισαγωγής. Η ανάπτυξη αυτή είναι ουσιαστική και υγιής, καθώς βασίζεται στον μη ενεργειακό τομέα (+9,0%), ξεπερνώντας τον μέσο όρο της χώρας χωρίς τα πετρελαιοειδή. Παράλληλα, ο παραγωγικός ιστός παραμένει προσανατολισμένος κατά 67,6% στην Ευρωπαϊκή Ένωση (με κύριους εταίρους τη Γερμανία και την Ιταλία), ενώ ενισχύεται η διείσδυση σε Τρίτες Χώρες, όπως οι ΗΠΑ.
Στη δομή των εξαγωγών δεσπόζει ο αγροδιατροφικός τομέας, ο οποίος αποτελεί τον σταθερό πυρήνα της θεσσαλικής οικονομίας. Μόνο τα γαλακτοκομικά προϊόντα (με ναυαρχίδα την ΠΟΠ Φέτα) καλύπτουν σχεδόν το 37% των συνολικών εξαγωγών, συνεισφέροντας το 62% της περιφερειακής αύξησης. Σημαντική είναι επίσης η παρουσία της βιομηχανίας αλουμινίου, ενώ εμφανίζονται ενθαρρυντικές τάσεις μετατόπισης σε κλάδους υψηλότερης προστιθέμενης αξίας, όπως τα οχήματα και τα μηχανήματα. Στον αντίποδα, ο κλάδος του χάλυβα δέχθηκε ισχυρές πιέσεις λόγω του αυξημένου ενεργειακού κόστους και του διεθνούς ανταγωνισμού.

Πίσω από τους συνολικούς αριθμούς αποκαλύπτονται έντονες διαφοροποιήσεις και ανισότητες μεταξύ των 4 νομών. Συνοπτικά, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι:

• Η Λάρισα παραμένει ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης, παράγοντας το 56,1% των εξαγωγών και εξηγώντας τα 2/3 της συνολικής περιφερειακής διεύρυνσης.
• Η Μαγνησία ακολουθεί με 28,5%, επιδεικνύοντας πολυφωνία προϊόντων και στροφή σε νέες τεχνολογίες, αν και συγκρατήθηκε από την υποχώρηση της χαλυβουργίας.
• Τα Τρίκαλα καταγράφουν ταχεία άνοδο (+12,1%), παρουσιάζοντας όμως μονοκαλλιέργεια στα γαλακτοκομικά, τα οποία αντιπροσωπεύουν το 78,7% της τοπικής εξαγωγής.
• Τέλος, η Καρδίτσα, αν και διατηρεί πολύ μικρό μερίδιο (1,8%), πέτυχε τη σημαντικότερη ποιοτική ανατροπή: αυξάνοντας τις εξαγωγές της κατά 14,1% και μειώνοντας δραστικά τις εισαγωγές (-24,6%), μετέτρεψε το εμπορικό της έλλειμμα σε πλεόνασμα.
  Οι προοπτικές της Θεσσαλίας για μια βιώσιμη, καθηγούμενη από τις εξαγωγές ανάπτυξη, είναι εξαιρετικά ευοίωνες, υπό την προϋπόθεση ότι η παραγωγική βάση θα εστιάσει στην υπεραξία και όχι απλώς στον όγκο των προϊόντων. Το μοντέλο ανάπτυξης οφείλει να βασιστεί στην τυποποίηση, τις πιστοποιήσεις και την ενίσχυση του επώνυμου χαρακτήρα των αγροδιατροφικών αγαθών. Παράλληλα, η σταδιακή ενίσχυση της μεταποίησης εξοπλισμού και μηχανημάτων δείχνει ότι η περιοχή διαθέτει το ταλέντο και τις υποδομές για να διευρύνει το εξαγωγικό της χαρτοφυλάκιο σε τομείς εντάσεως γνώσης, θωρακίζοντας την τοπική οικονομία από εξωτερικές αναταράξεις.
  Για την ενίσχυση του συνολικού εξαγωγικού αποτυπώματος, αλλά και τη μείωση της ψαλίδας ανάμεσα στους ισχυρούς και τους φτωχότερους νομούς όπως η Καρδίτσα, απαιτείται ένα ολοκληρωμένο πλέγμα δράσεων. Ως βασικές δράσεις προτείνουμε:
• Την άμεση αποκατάσταση και ολοκλήρωση των υποδομών αντιπλημμυρικής και συγκοινωνιακής θωράκισης (αποκατάσταση των σιδηροδρομικών αξόνων Παλαιοφάρσαλα – Καλαμπάκα, Λάρισα – Βόλος, σύνδεση του Ε65 μέσω Φαρσάλων με το λιμάνι του Βόλου κ.λ.π.), καθώς η μεταφορική ασφάλεια μειώνει το κόστος και τους κινδύνους.
• Την παροχή στοχευμένης εξαγωγικής ρευστότητας, την ασφάλιση πιστώσεων και την ταχεία επιστροφή ΦΠΑ για τις μικρομεσαίες μεταποιητικές επιχειρήσεις.
  Αξίζει ιδιαίτερης προσοχής η πολύ μεγάλη υστέρηση των Νομών Τρικάλων (13,6% του εξαγωγικού όγκου της Θεσσαλίας) και Καρδίτσας (1,8%) σε σύγκριση με τα ισχυρά αστικά και βιομηχανικά κέντρα της Λάρισας (56,1%) και της Μαγνησίας/Βόλου (28,5%) αναδεικνύει μια έντονη περιφερειακή ανισότητα.
  Η Λάρισα και ο Βόλος διαθέτουν καθετοποιημένες βιομηχανικές ζώνες, άμεση πρόσβαση σε κρίσιμες μεταφορικές υποδομές (όπως το λιμάνι του Βόλου, ο ΠΑΘΕ) και μεγαλύτερο βαθμό τομεακής διαφοροποίησης (μετάλλευμα, αλουμίνιο, μηχανήματα, οχήματα). Αντίθετα, τα Τρίκαλα εμφανίζουν υπερσυγκέντρωση σε έναν μόνο κλάδο (τα γαλακτοκομικά καλύπτουν το 78,7% των εξαγωγών τους), γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο έκθεσης σε τομεακές κρίσεις. Τέλος, η Καρδίτσα, παρά την αξιοσημείωτη στροφή της σε πλεονασματικό ισοζύγιο, παραμένει καθηλωμένη σε πολύ χαμηλά απόλυτα μεγέθη εξαγωγών.
  Κρίνουμε απαραίτητο να ενισχυθούν οι επιχειρήσεις των δύο δυτικών νομών, Καρδίτσας και Τρικάλων για να γεφυρωθεί το εξαγωγικό χάσμα και να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητα τους. Απαιτούνται στοχευμένες παρεμβάσεις, οι οποίες θα ενισχύσουν την παραγωγική τους βάση και το ανταγωνιστικό τους πλεονέκτημα.
  Για τους ασθενέστερους νομούς Καρδίτσας και Τρικάλων απαιτείται η δημιουργία τοπικών συνεργατικών σχηματισμών (clusters), η παροχή κινήτρων διαφοροποίησης παραγωγής και η ενεργή υποστήριξη για συμμετοχή σε διεθνείς εκθέσεις και εμπορικές αποστολές εκτός Ε.Ε., ώστε η παραγωγική αντοχή να μετατραπεί σε μόνιμη περιφερειακή ευημερία. Επίσης, να αυξηθούν τα ποσοστά επιδότησης που δίνονται από τον Αναπτυξιακό Νόμο, ώστε οι δυο Νομοί να καταστούν ελκυστικοί για ίδρυση και ανάπτυξη νέων επιχειρήσεων.
  Διαφορετικά, η Δυτική Θεσσαλία θα παραμένει ουραγός σε όλους τους αναπτυξιακούς δείκτες σε σχέση με την Ανατολική Θεσσαλία και δεν θα επιτευχθεί η σύγκλιση των επιπέδων ανάπτυξης.
  Και αυτό είναι κάτι, που στην Περιφέρεια Θεσσαλίας δεν το επιθυμούμε!!

.