Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Πώς η Άγκυρα κέρδισε το «στοίχημα» της Βεγγάζης

– Τα επόμενα βήματα της Αθήνας. Το συνεχιζόμενο «φλερτ» της Άγκυρας προς την Λιβύη απέδωσε αποτελέσματα

Το συνεχιζόμενο «φλερτ» της Άγκυρας προς την Λιβύη απέδωσε αποτελέσματα και η Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα την Βεγγάζη, ενέκρινε το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Παρά τις προσπάθειες που είχαν γίνει από την Αθήνα να ενισχυθούν οι δίαυλοι επικοινωνίας με την Λιβύη, τελικά δεν κατέστη δυνατό να αποφευχθεί η σοβαρή αυτή εξέλιξη που δημιουργεί νέα δεδομένα στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν περνά δε απαραίτητο το timing των εξελίξεων, καθώς έρχονται σε μια χρονική περίοδο που δρομολογούνται εξελίξεις στο θέμα του καλωδίου ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
Μετά τις εξελίξεις της Τρίτης υπήρξε απάντηση από το ελληνικό υπουργείο Εξωτερικών, στην οποία υπογραμμίζεται πως η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής. «Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις» σημειώνεται χαρακτηριστικά.
Είναι δεδομένο πάντως πως οι σχέσεις με τη Λιβύη περνάνε πλέον σε νέα φάση, ενώ φαίνεται πως ανοίγουν πολλαπλά θέματα. Σε πρώτο χρόνο μένει να φανεί αν θα υπάρξει αντίκτυπος στο μεταναστευτικό και αν θα υπάρξει περαιτέρω άνοδος των ροών. Σε δεύτερο χρόνο μένει να φανεί αν θα επιχειρηθεί να «συνεργαστούν» Τουρκία και Λιβύη σε θέματα ερευνών και στο ενεργειακό πεδίο.
Ουσιαστικά το παράνομο μνημόνιο αγνοεί την επήρεια σε θαλάσσιες ζώνες ελληνικών νησιών, επεκτείνει αυθαίρετα την ΑΟΖ της Τουρκίας και της Λιβύης και επιχειρεί να επαναφέρει στο προσκήνιο τις προκλητικές θέσεις περί «Γαλάζιας πατρίδας». Μετά τις εξελίξεις αυτές δυσκολεύουν ακόμη περισσότερο οι συνομιλίες μεταξύ ελληνικής πλευράς και της Λιβύης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών.
Από την πλευρά της η Άγκυρα δεν κρύβει την ικανοποίηση της για τις τελευταίες εξελίξεις, καθώς «επενδύει» στο παράνομο μνημόνιο για να προβάλει το αναθεωρητικό της αφήγημα. Άλλωστε η τουρκική πλευρά εδώ και καιρό έχει καταβάλει πολύπλευρες προσπάθειες για να έρθει πιο κοντά με την Βεγγάζη, προσπάθειες που έγινε εμφανές πως απέδωσαν καρπούς.
Την ίδια στιγμή στην Αθήνα έχει ξεκινήσει ένας κύκλος διπλωματικών επαφών, με το βλέμμα στραμμένο στα κράτη της ευρύτερης περιοχής. Χθες ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης συνομίλησε με τους ομολόγους του σε Κύπρο και Αίγυπτο και στο επίκεντρο βρέθηκαν οι εξελίξεις για το τουρκολιβυκό μνημόνιο και οι κίνδυνοι για την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο.

Πώς απαντάνε Αθήνα, Λευκωσία και Ευρώπη
Η Ελλάδα απορρίπτει την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης περί έγκρισης του ψευδεπίγραφου τουρκολιβυκού μνημονίου του 2019 για την οριοθέτηση θαλασσίων ζωνών. Όπως επισημαίνεται από το υπουργείο Εξωτερικών «η απόφαση αυτή δεν μεταβάλλει τον παράνομο, άκυρο και ανυπόστατο χαρακτήρα του μνημονίου, το οποίο αντίκειται στο Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών της περιοχής. Η γεωγραφία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας δεν αλλάζουν με μονομερείς, νομικά αβάσιμες κοινοβουλευτικές αποφάσεις». Την απόφαση της Βουλής της Λιβύης καταδικάζει σε ανακοίνωση του και το κυπριακό υπουργείο Εξωτερικών. «Το εν λόγω “μνημόνιο” παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και αντίκειται στις αναγνωρισμένες αρχές της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας και του εθιμικού διεθνούς δικαίου, αναφορικά με τα δικαιώματα των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες, περιλαμβανομένης της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης και της υφαλοκρηπίδας» σημειώνεται. Με ανάρτησή τους στο Χ, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα και η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν καταδίκασαν το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ξεκαθάρισαν ότι «η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη και ανίσχυρη».

Τι προηγήθηκε
Υπενθυμίζεται πως το παράνομο μνημόνιο είχε υπογραφεί τον Νοέμβριο του 2019 μεταξύ της Άγκυρας και της τότε κυβέρνησης Εθνικής Συμφωνίας της Τρίπολης και είχε κυρωθεί λίγες ημέρες αργότερα από την τουρκική Εθνοσυνέλευση. Ωστόσο τότε δεν είχε περάσει από την Βουλή των Αντιπροσώπων, με έδρα την Βεγγάζη. Ο ισχυρός άντρας της ανατολικής Λιβύης στρατάρχης Χαλίφα Χαφτάρ είχε μάλιστα έρθει στην Αθήνα το 2020, ενώ φέτος το καλοκαίρι είχε ακολουθήσει επίσκεψη του γιου του Σαντάμ Χαφτάρ (και πιθανότατα διαδόχου του). Ωστόσο δεν αποτελεί μυστικό πως η Άγκυρα εδώ και πολύ καιρό είχε καταφέρει να βελτιώσει τις σχέσεις της με την πλευρά Χαφτάρ, πιέζοντας για την επικύρωση του μνημονίου. Μάλιστα η συνεργασία των δύο πλευρών – δηλαδή της Άγκυρας με την Βεγγάζη- εδραιωνόταν με μια σειρά συμφωνιών (για επενδύσεις κ.α.). Να σημειωθεί εδώ πριν από περίπου δύο εβδομάδες είχε φανεί πως αλλάζει το κλίμα καθώς αντικαταστάθηκε ο μέχρι τότε πρόεδρος της Βουλής, Ακίλα Σάλεχ, ο οποίος παρέμενε στο αξίωμα επί 12 χρόνια (και για τους δικούς του λόγους ήταν αντίθετος στο τουρκολιβυκό μνημόνιο). Ο διάδοχος του διατηρεί στενές σχέσεις με τον Σαντάμ Χάφταρ, ενώ δεν περνά απαρατήρητο πως στο παρελθόν ήταν επικεφαλής της κοινοβουλευτικής επιτροπής φιλίας με την Τουρκία.
Έτσι κάνοντας στροφή 180 μοιρών, η Βουλή των Αντιπροσώπων, ενέκρινε το παράνομο μνημόνιο, σηματοδοτώντας μια σημαντική εξέλιξη στις σχέσεις μεταξύ Άγκυρας και Λιβύης. Μάλιστα δεν πέρασε απαρατήρητο πως στην Λιβύη βρέθηκε ο επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Τουρκίας – που θεωρείται άνθρωπος ειδικών αποστολών – Ιμπραήμ Καλίν.