Πλασματικά έτη: Ποιοι χρόνοι μπορούν να εξαγοραστούν

– Πότε συμφέρει και πόσο κοστίζει, παραδείγματα

Τα πλασματικά έτη αποτελούν ένα σημαντικό εργαλείο για όσους βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση, καθώς μπορούν να αξιοποιηθούν είτε για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος είτε για την αύξηση του ποσού της σύνταξης.
Ωστόσο, η εξαγορά τους δεν είναι πάντα συμφέρουσα επιλογή, καθώς το κόστος διαφέρει ανάλογα με το ασφαλιστικό καθεστώς και τον χρόνο υποβολής της αίτησης, όπως εξηγεί η εργατολόγος Άσπα Παπαθανασοπούλου σε εκπομπή της ΕΡΤ.
Μεταξύ των βασικών κατηγοριών πλασματικού χρόνου που αναγνωρίζονται περιλαμβάνονται ο χρόνος για τα παιδιά, ο χρόνος σπουδών για την απόκτηση πτυχίου, τα κενά ασφάλισης και ο χρόνος στρατιωτικής υπηρεσίας για τους άνδρες.
Για τον ιδιωτικό τομέα και τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ανώτατο όριο αναγνώρισης πλασματικού χρόνου είναι συνολικά επτά έτη.
Σε ό,τι αφορά τον χρόνο λόγω τέκνων, προβλέπεται αναγνώριση ενός έτους για ένα παιδί, τριών ετών για δύο παιδιά και πέντε ετών για τρία παιδιά και άνω.
Στον δημόσιο τομέα ισχύουν διαφορετικοί κανόνες για τον πλασματικό χρόνο λόγω τέκνων, ο οποίος δεν προσμετράται στο ανώτατο όριο των επτά ετών. Έτσι, σε ορισμένες περιπτώσεις, δημόσιοι υπάλληλοι μπορούν να φτάσουν έως και τα 12 έτη αναγνώρισης.

Κόστος εξαγοράς και διαδικασία υπολογισμού
Το κόστος εξαγοράς εξαρτάται τόσο από τον χρόνο υποβολής της αίτησης όσο και από την ιδιότητα του ασφαλισμένου.
Για τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα, σε αιτήσεις που υποβάλλονται από τις 13 Μαΐου 2016 και μετά, το κόστος ανέρχεται σε 20% των αποδοχών του τελευταίου μήνα πριν από την υποβολή της αίτησης.
Για τους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό υπολογίζεται με βάση την ασφαλιστική εισφορά της κύριας ασφάλισης της κατηγορίας στην οποία ανήκει ο ασφαλισμένος.
Η εφάπαξ εξόφληση προσφέρει έκπτωση 2% για κάθε πλήρες έτος εξαγοράς, ενώ υπάρχει και η δυνατότητα τμηματικής καταβολής με παρακράτηση από τη σύνταξη, χωρίς την αντίστοιχη έκπτωση.

Διαφορές στις παλαιότερες αιτήσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο χρόνος υποβολής της αίτησης αναγνώρισης.
Για αιτήσεις έως τον Μάιο του 2016, το κόστος για τους ασφαλισμένους του ιδιωτικού τομέα ήταν σημαντικά χαμηλότερο, στα 167,85 ευρώ μηνιαίως.
Στο Δημόσιο, όσοι είχαν υποβάλει αίτηση έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 εξασφάλιζαν επίσης χαμηλότερο κόστος, το οποίο υπολογιζόταν ως 6,67% του βασικού μισθού του Οκτωβρίου 2011.
Το κόστος αυξήθηκε σταδιακά τα επόμενα χρόνια: το 2017 ήταν 10%, το 2018 13,3%, το 2019 περίπου 16,67%, ενώ από το 2020 και μετά διαμορφώθηκε στο 20%.

Ενδεικτικά παραδείγματα κόστους
Η διαφορά στο κόστος εξαγοράς γίνεται εμφανής στα παραδείγματα.
Για μισθωτό του ιδιωτικού τομέα με μικτό μισθό 1.000 ευρώ, η εξαγορά δύο ετών κοστίζει περίπου 4.800 ευρώ.
Με μικτό μισθό 1.700 ευρώ, η εξαγορά τεσσάρων ετών φτάνει τα 16.320 ευρώ, ενώ για μισθό 2.200 ευρώ το κόστος τριών ετών διαμορφώνεται στις 15.840 ευρώ.
Στους ελεύθερους επαγγελματίες, το ποσό εξαρτάται από την ασφαλιστική κατηγορία. Για τρία έτη στην πρώτη κατηγορία το κόστος προσεγγίζει τις 4.500 ευρώ, ενώ στην τρίτη κατηγορία ξεπερνά τις 10.000 ευρώ. Στην έκτη κατηγορία, το κόστος για πέντε έτη μπορεί να φτάσει τις 36.000 ευρώ.

Πότε συμφέρει η εξαγορά πλασματικών ετών
Η εξαγορά πλασματικών ετών δεν είναι πάντα συμφέρουσα επιλογή. Το βασικό ερώτημα είναι αν ο αναγνωριζόμενος χρόνος είναι απαραίτητος για τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος ή αν οδηγεί σε ουσιαστική αύξηση της σύνταξης.
Το ποσό που καταβάλλεται για εξαγορά επηρεάζει και τις συντάξιμες αποδοχές. Όσο υψηλότερο το ποσό αναγνώρισης, τόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η επίδραση στον υπολογισμό της σύνταξης.
Για παράδειγμα, σε αίτηση έως το 2016, μισθωτός με αποδοχές 1.500 ευρώ μπορούσε να εξαγοράσει τρία έτη με περίπου 3.600 ευρώ. Σε μεταγενέστερες αιτήσεις, το κόστος αυξήθηκε σημαντικά.

Πλασματικά έτη και διαδοχική ασφάλιση
Τα πλασματικά έτη μπορούν να αξιοποιηθούν και σε περιπτώσεις διαδοχικής ασφάλισης, όταν ένας ασφαλισμένος έχει εργαστεί σε διαφορετικά ασφαλιστικά ταμεία.
Για παράδειγμα, ασφαλισμένος με χρόνο ασφάλισης στον πρώην ΟΑΕΕ και στη συνέχεια ως μισθωτός στο πρώην ΙΚΑ μπορεί να συνυπολογίσει τον συνολικό ασφαλιστικό του χρόνο και, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις, να εξετάσει την αναγνώριση πλασματικού χρόνου.
Το βασικό συμπέρασμα είναι ότι πριν από οποιαδήποτε αίτηση εξαγοράς, απαιτείται ακριβής υπολογισμός για το αν τα πλασματικά έτη είναι απαραίτητα για τη θεμελίωση του δικαιώματος ή αν η αύξηση της σύνταξης δικαιολογεί το κόστος της εξαγοράς.