Επίσκεψη του Μουσείου Πόλης Καρδίτσας στην Παλαιά Ηλεκτρική την Τρίτη (8/9)

-Με αφορμή τη Διεθνής Ημέρα Βιομηχανικής Κληρονομιάς

Συμμετέχοντας στον άτυπο εορτασμό της Διεθνούς Ημέρας Βιομηχανικής Κληρονομιάς 2026, το Μουσείο Πόλης του Δήμου Καρδίτσας θα πραγματοποιήσει την Τρίτη, 8 Σεπτεμβρίου, επίσκεψη στο εργοτάξιο της Παλιάς Ηλεκτρικής, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Τεχνικών Έργων της Περιφερειακής Ενότητας Καρδίτσας. Σχετικά με την καθιέρωση της συγκεκριμένης μέρας, αξίζει να αναφέρουμε ότι στις 8 Σεπτέμβρη 2003 εγκρίθηκε από τη Γενική Συνέλευση του TICCIH (Διεθνής Επιτροπή για τη Διατήρηση της Βιομηχανικής Κληρονομιάς) ένα κείμενο-σταθμός: το μανιφέστο για την προστασία της βιομηχανική κληρονομιάς, η Χάρτα του Νίζνι Ταγκίλ (Nizhny Tagil, Ρωσία, Charter for the Industrial Heritage).
Οι συμμετέχοντες θα έχουν την ευκαιρία να ξεναγηθούν στους χώρους του κτιρίου, να δουν από κοντά την πορεία των εργασιών αυτού του τόσο σημαντικού για την πόλη έργου αναστήλωσης, να ενημερωθούν από τους αρμόδιους μηχανικούς για τις ιδιαιτερότητές του αλλά και να ακούσουν από την επιστ. υπεύθυνη του μουσείου για την ιστορία του βιομηχανικού αυτού μνημείου, που είναι το μοναδικό σωζόμενο στο είδος του, στην πόλη της Καρδίτσας. Άλλωστε μια από τις ενότητες της μόνιμης έκθεσης του Μουσείου Πόλης αναφέρεται στον εξηλεκτρισμό ως μια από τις σημαντικότερες τοπικές πρωτοβουλίες εκσυγχρονισμού της πόλης, ήδη από το 1910, όταν οι αστικές υποδομές κοινής ωφέλειας ήταν σε εμβρυακό στάδιο.
Η ξενάγηση θα ξεκινήσει στις 10.00 π.μ. από την είσοδο του εργοταξίου, στον πεζόδρομο της οδού Πλαστήρα. Η συμμετοχή στη δράση είναι δωρεάν και δεν είναι απαραίτητη η κράτηση θέσης.
Παραθέτουμε το αναλυτικό ιστορικό της Παλιάς Ηλεκτρικής από την υπεύθυνη του μουσείου, Δρ. Φωτεινή Λέκκα (Οδοιπορικό στα Μνημεία του Νομού Καρδίτσας, Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καρδίτσας, Καρδίτσα 2007, σελ. 179):
To ηλεκτρικό εργοστάσιο είναι το μοναδικό πλέον σωζόμενο δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της πόλης. Βρίσκεται απέναντι από τη Νέα Αγορά και τον ναό του Αγίου Γεωργίου. Εκτός από την καινοτομία του εξηλεκτρισμού, συνδέθηκε με την ενίσχυση ενός σημαντικού αστικού πόλου με εμπορική δραστηριότητα προς νότο, στον αντίποδα της κεντρικής πλατείας (η κατασκευή της δημοτικής αγοράς άρχισε το 1904 και ο παλιός ναός του Αγίου Γεωργίου εγκαινιάστηκε το 1902). Στην Τουρκοκρατία, η περιοχή βρισκόταν στα όρια των συνοικιών «τσαούς» και «μποσταντζή» μαχαλά, όπου υπήρχε το «κοντσιά» Τζαμί («μεγάλο τζαμί») και δυτικότερα το τουρκικό δημοτικό σχολείο («μεκτέπ»). Με την αθρόα εγκατάσταση βλάχων από τη Σαμαρίνα και τον Ασπροπόταμο, στα τέλη του 19ου αιώνα, ο «μποσταντζή μαχαλάς» (από τότε «βλαχομαχαλάς») ενισχύθηκε δημογραφικά και ενσωματώθηκε σταδιακά στον αστικό πολεοδομικό ιστό.
Το συγκρότημα του εργοστασίου κατασκευάστηκε το 1910. Αποτελείται από δύο ορθογώνιας κάτοψης κτήρια, με πλαίσιο από συμπαγή τούβλα στα παράθυρα, αετωματική επίστεψη με κυκλικό φεγγίτη και δίρριχτες σκεπές. Το μηχανοστάσιο στεγαζόταν σε ισόγειο λιθόδμητο κτήριο, και οι υπόλοιπες εγκαταστάσεις με την κατοικία του διευθυντή σε γειτονικό διώροφο, με λίθινη τοιχοποιία στο ισόγειο και τούβλινη στον όροφο. Τα γραφεία στεγάζονταν σε παρακείμενο χαμηλό οίκημα.
Τον ηλεκτροφωτισμό της Καρδίτσας ανέλαβε με συμβόλαιο διάρκειας πενήντα ετών ο γνωστός βιομήχανος του Βόλου, Μελέτιος Σταματόπουλος. Τρία χρόνια πριν είχε συνάψει παρόμοια σύμβαση με την γειτονική πόλη των Τρικάλων. Η κολοσσιαία για την εποχή δαπάνη ύψους 1,5 εκ. δρχ., η μακροχρόνια δέσμευση και οι ελλείψεις της πόλης σε βασικές υποδομές, όπως η αποστράγγιση ελών, η αποχέτευση κ.ά. προκάλεσαν τότε την αντίδραση μελών του δημοτικού συμβουλίου, βουλευτών του νομού και των μεγαλύτερων σωματείων της πόλης, η οποία εκφράστηκε με τη σύσταση «πολιτικού» συλλόγου με σκοπό την ενημέρωση του κοινού, συλλαλητήρια και διαβήματα διαμαρτυρίας.
Παρά τη δριμεία κριτική και τις καταγγελίες εναντίον του δημάρχου Τσιάμη Λάππα για «ακατανόητον και ύποπτον ηλεκτρίτιδα», το εργοστάσιο άρχισε να λειτουργεί τον Οκτώβριο του 1910, με διευθυντή τον γιό του Μελέτιου, Κωνσταντίνο και γερμανό μηχανολόγο. Στο μεσοπόλεμο, το ηλεκτρικό εργοστάσιο απασχόλησε συχνά την τοπική κοινωνία: οι παρατεταμένες διακοπές ρεύματος στο διάστημα 1918-1920, η απεργία του προσωπικού του το 1924, η αντίδραση για τους πένθιμα στολισμένους στύλους τα Χριστούγεννα του 1932 λόγω του θανάτου του ιδιοκτήτη, η μαζική τρίμηνη αποχή των Καρδιτσιωτών από τη χρήση ρεύματος σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τις τιμολογιακές αυξήσεις, το 1933, ήταν ορισμένες από τις σημαντικότερες αφορμές.
Μέχρι τις παραμονές του β’ παγκοσμίου πολέμου, το εργοστάσιο λειτουργούσε μόνο νύχτα για λόγους οικονομίας. Η λειτουργία του τερματίστηκε το 1957, με την γενική λήξη όλων των ιδιωτικών αδειών εκμετάλλευσης ηλεκτρικού ρεύματος και την αναγκαστική εξαγορά του από τη ΔΕΗ. Από το 1965 επανήλθε στην κυριότητα του δήμου Καρδίτσας και τις δύο τελευταίες δεκαετίες η επανάχρησή του για πολιτιστικούς σκοπούς απασχολεί έντονα το δήμο Καρδίτσας.