Κοινωνική δυσαρέσκεια και Τοπική Αυτοδιοίκηση: Τα μηνύματα από την Ευρώπη, ο ρόλος και οι ευθύνες των δήμων

Πολλές και δυναμικές είναι οι κοινωνικές αντιδράσεις που βλέπουμε να εκδηλώνονται το τελευταίο διάστημα σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες. Αντιδράσεις που αναδεικνύουν προβλήματα μεγάλης μερίδας πολιτών και εστιάζονται, κυρίως, στην ακρίβεια, στα χαμηλά και μη επαρκή εισοδήματα, στην υποβάθμιση βασικών υπηρεσιών και στην αβεβαιότητα για το μέλλον, δεδομένα που, αναμφίβολα, συναντάμε και στην ελληνική κοινωνία, με αποτέλεσμα οι αντιδράσεις αυτές να αποτελούν αφορμή και για δικό μας αντίστοιχο προβληματισμό.
Οι αντιδράσεις στην Ευρώπη, αν και φαίνεται να έχουν διαφορετικές αφορμές, αναδεικνύουν μια κοινή πραγματικότητα, που δεν είναι άλλη από την έντονη κοινωνική δυσαρέσκεια και τη μείωση της εμπιστοσύνης στους θεσμούς, όταν τα προβλήματα και οι ανάγκες των πολιτών παραμένουν χωρίς απαντήσεις και οι ίδιοι αισθάνονται ότι δεν ακούγονται.
Και η Ελλάδα, δυστυχώς, δεν αποτελεί εξαίρεση από τα παραπάνω. Ιδιαίτερα στην περιφέρεια, η εγκατάλειψη των χωριών, οι ελλείψεις σε υποδομές, τα προβλήματα της αγροτικής παραγωγής και η δυσκολία πρόσβασης σε βασικές υπηρεσίες επιβαρύνουν την καθημερινότητα και περιορίζουν τις προοπτικές των τοπικών κοινωνιών.
Σ’ αυτή την πραγματικότητα, ο ρόλος της Τοπικής Αυτοδιοίκησης μόνο αμελητέος δεν είναι Η αυτοδιοίκηση είναι αυτή που μπορεί και οφείλει να εντοπίζει εγκαίρως τα προβλήματα, παρεμβαίνοντας κατάλληλα πριν αυτά διογκωθούν και μετατραπούν σε εστίες κοινωνικής έντασης. Οι δήμοι, καθώς βρίσκονται πιο κοντά στους πολίτες, γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις ανάγκες και τα προβλήματά τους και μπορούν να ιεραρχούν τις προτεραιότητες και να διεκδικούν από την Πολιτεία τις λύσεις που απαιτούνται.
Μπορούν να προλαβαίνουν εντάσεις και κοινωνικές αντιδράσεις μέσα από ουσιαστική επικοινωνία με τους πολίτες, διαφάνεια στις αποφάσεις, πραγματική δημόσια λογοδοσία και σεβασμό στη διαφορετική άποψη. Ακόμη κι αν η Αυτοδιοίκηση δε διαθέτει πάντοτε τις αντίστοιχες αρμοδιότητες και τους αναγκαίους πόρους, ουδόλως απαλλάσσεται από την ευθύνη να σχεδιάζει, να αναλαμβάνει πρωτοβουλίες και να διεκδικεί όσα οι τοπικές κοινωνίες δικαιούνται.
Ευθύνη, λοιπόν, κάθε αιρετής διοίκησης είναι να αντιμετωπίζει τις αιτίες της δυσαρέσκειας πριν αυτές οδηγήσουν σε εντονότερες αντιδράσεις. Κι όπως και για κάθε άλλο Δήμο έτσι και για το δικό μας, το Δήμο Μουζακίου, αυτό σημαίνει ουσιαστική παρουσία σε κάθε κοινότητα, συγκεκριμένες προτεραιότητες, διάλογο και έργο. Σημαίνει, επίσης, να κρίνεται η δημοτική διοίκηση όχι μόνο από όσα ανακοινώνει ή υπόσχεται, αλλά κυρίως από όσα υλοποιεί και από το κατά πόσο οι παρεμβάσεις της ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των δημοτών.
Τα προβλήματα, ωστόσο, των χωριών του Δήμου μας σήμερα αλλά και η μέχρι τώρα μέριμνα για τη συντήρηση του αγροτικού και δημοτικού οδικού δικτύου και των λοιπών υποδομών, την αποκατάσταση των ζημιών από τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τη στήριξη της τοπικής παραγωγής και την παντελή έλλειψη αντίστοιχων αναπτυξιακών πρωτοβουλιών φανερώνουν εγκατάλειψη και αδυναμίες στον σχεδιασμό και στην ιεράρχηση αναγκών και προτεραιοτήτων, δημιουργώντας παράλληλα και εύλογα ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα της σημερινής δημοτικής αρχής. Χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα η απώλεια της δυνατότητας υποβολής πρότασης χρηματοδότησης για το Λαογραφικό Μουσείο Μουζακίου στο πρόγραμμα LEADER, με αποτέλεσμα η υλοποίηση του έργου να παραμένει σε εκκρεμότητα. Οι δημότες Μουζακίου και, ειδικότερα, οι κάτοικοι των χωριών περιμένουν εδώ και πολύ καιρό την αποκατάσταση βασικών υποδομών και την επίλυση χρόνιων προβλημάτων, η αντιμετώπιση των οποίων θα ‘πρεπε να αποτελεί καθημερινή πρακτική και όχι ανεκπλήρωτες υποσχέσεις και απλές εξαγγελίες των διοικούντων το Δήμο.
Καταλήγοντας, ίσως οι κοινωνικές αντιδράσεις να μη συνιστούν από μόνες τους και ένδειξη ρήξης στις σχέσεις πολιτών και διοίκησης. Το πρόβλημα προκύπτει όταν οι πολίτες φτάνουν στο σημείο να πιστεύουν ότι η έντονη διαμαρτυρία είναι και ο μόνος τρόπος για να ακουστούν. Η κοινωνική συνοχή και η εμπιστοσύνη των πολιτών κερδίζονται όταν αυτοί διαπιστώνουν ότι η διοίκηση γνωρίζει τα προβλήματά τους, αναλαμβάνει τις ευθύνες της και προσπαθεί έμπρακτα να δώσει λύσεις. Και σ’ αυτό καταλυτικός είναι ο ρόλος μιας αποτελεσματικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που δε θα περιορίζεται σε υποσχέσεις και εξαγγελίες αλλά θα αφουγκράζεται πραγματικά τις ανάγκες των πολιτών της και θα επιλύει τα προβλήματά τους , οικοδομώντας, έτσι, σχέσεις αλληλοσεβασμού και εμπιστοσύνης.
Γιώργος Δ. Καραβίδας
Νομικός, Υποστράτηγος ε.α. (ΝΟΜ),
πρώην Δημοτικός Σύμβουλος και Αντιπρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Μουζακίου