Στεγαστική φτώχεια: Η Ελλάδα στην τελευταία θέση της ΕΕ για τα άτομα με αναπηρία

Κατοικία απρόσιτη, ενεργειακή φτώχεια επίμονη, οφειλές σε άνοδο. Δραματικά τα ευρήματα του Δελτίου Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητηρίου Θεμάτων Αναπηρίας.
-Η Ελλάδα κατέχει τη χειρότερη θέση στην ΕΕ-27 στην υπερβολική επιβάρυνση στεγαστικού κόστους για τα άτομα με αναπηρία
-Οι μισοί πολίτες με αναπηρία αδυνατούν να πληρώσουν έγκαιρα το ενοίκιο ή το στεγαστικό τους
-4 στους 10 πολίτες με αναπηρία καθυστερούν στην πληρωμή των λογαριασμών τους
-Η Ελλάδα αποτελεί αρνητική εξαίρεση και στον σύνθετο δείκτη «Ποσοστό ατόμων με αναπηρία και ληξιπρόθεσμες οφειλές» στην ΕΕ των 27
-Επιμονή της ενεργειακής φτώχειας και έλλειμμα ενεργειακής αναβάθμισης
-Η μη προσβασιμότητα της κατοικίας κρίσιμη διάσταση της στεγαστικής φτώχειας
Τα παραπάνω είναι τα βασικά ευρήματα όπως προκύπτουν από τα στοιχεία του 1ου Δελτίου Στατιστικής Πληροφόρησης του Παρατηρητήριου Θεμάτων Αναπηρίας της Ε.Σ.Α.μεΑ. για το 2026 «Στεγαστική φτώχεια και αναπηρία», που τεκμηριώνουν με τον πιο σαφή τρόπο τη στενή σχέση της αναπηρίας με τη στεγαστική φτώχεια.
Η ανάλυση βασίζεται σε στοιχεία της Έρευνας Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης των Νοικοκυριών (SILC) της Eurostat και της ΕΛΣΤΑΤ για τη δεκαετία 2016-2025, εστιάζοντας σε κρίσιμους δείκτες όπως η υπερβολική επιβάρυνση του πληθυσμού από το κόστος της στέγασης, η καθυστέρηση στην πληρωμή των ενοικίων και των στεγαστικών δανείων, αλλά και η ενεργειακή φτώχεια.
Η στεγαστική κρίση για τα άτομα με αναπηρία είναι τόσο δομική όσο και γενικευμένη. Η Ελλάδα καταγράφει διαχρονικά τις χειρότερες επιδόσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση στους κρίσιμους δείκτες της υπερβολικής επιβάρυνσης από το στεγαστικό κόστος, των ληξιπρόθεσμων οφειλών και της ενεργειακής φτώχειας των ατόμων με αναπηρία, απέχοντας μάλιστα μακράν από τα μέσα επίπεδα της ΕΕ των 27.
Το αποτύπωμα της δεκαετίας 2016-2025 στο δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία σε ποιοτική, προσβάσιμη και προσιτή στέγη είναι τελικά δυσμενές.
Παρά τις θετικές τάσεις που διαφάνηκαν την πρώτη πενταετία της εξεταζόμενης περιόδου, αυτές αντιστράφηκαν δραματικά με την κορύφωση της πληθωριστικής και ενεργειακής κρίσης που ακολούθησε από το 2021-22. Αποτέλεσμα αυτών των εξελίξεων είναι η όξυνση της στεγαστικής επισφάλειας και ανισότητας σε βάρος των ατόμων με αναπηρία.
Σήμερα πλέον διαμορφώνεται μια ζοφερή κοινωνική συνθήκη γενικευμένης στεγαστικής κρίσης, στο πλαίσιο της οποίας η αναπηρία λειτουργεί ως βασικός πολλαπλασιαστής στεγαστικών ανισοτήτων.
Τα χαμηλότερα εισοδήματα των ατόμων με αναπηρία, το υπέρογκο πρόσθετο κόστος διαβίωσης που συνεπάγεται η ζωή με αναπηρία στην Ελλάδα, οι αυξημένες ενεργειακές ανάγκες που συχνά αντιμετωπίζουν τα άτομα με αναπηρία ή/και χρόνιες παθήσεις, αλλά και το έλλειμα στο στεγαστικό απόθεμα προσβάσιμων και ποιοτικών κατοικιών, αποτελούν κάποιους από τους παράγοντες που συνθέτουν το κοινωνικό μειονέκτημα της αναπηρίας ως προς την πρόσβαση σε αξιοπρεπή και ασφαλή στέγη.
Η εκτόξευση των ληξιπρόθεσμων οφειλών σε ενοίκια και στεγαστικά δάνεια κατά το διάστημα 2021 με 2025, με πλέον τον έναν στους 2 πολίτες με αναπηρία να καθυστερεί να πληρώσει το ενοίκιο ή το στεγαστικό του δάνειο, καταδεικνύει μια εκρηκτική κοινωνική κατάσταση, με μεγάλο τμήμα των ατόμων με αναπηρία να αντιμετωπίζουν ακόμα και τον κίνδυνο απώλειας της κατοικίας τους.
Η έλλειψη πολιτικών κοινωνικής κατοικίας και στοχευμένης στεγαστικής υποστήριξης των ατόμων με αναπηρία αποτελεί διαχρονική παθογένεια της ελληνικής πραγματικότητας. Τα αποτελέσματα όμως αυτού του κενού πολιτικής εντείνονται επικίνδυνα στις σημερινές συνθήκες.
Τα δεδομένα αυτά, αποδεικνύουν ότι η αναπηρία αποτελεί βασικό παράγοντα ευαλωτότητας στο στεγαστικό ζήτημα.
Η Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035 έλαβε μεν υπόψη της ορισμένες από τις προτάσεις που είχε υποβάλλει η Ε.Σ.Α.μεΑ. στη Δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση, φαίνεται ωστόσο ότι αυτές υιοθετήθηκαν περισσότερο σε επίπεδο γενικών αρχών και στόχων και δεν μεταφράστηκαν μέχρι στιγμής σε συγκεκριμένα μέτρα. Οι μέχρι στιγμής εξαγγελίες για το νέο πρόγραμμα επιδότησης στεγαστικού δανείου «Σπίτι μου ΙΙΙ» επιβεβαιώνουν αυτήν την ανησυχία, αφού δεν έχουν λάβει υπόψη το πρόσθετο κόστος διαβίωσης των ατόμων λόγω αναπηρίας.
Η Ε.Σ.Α.μεΑ. προκειμένου να προασπίσει το δικαίωμα των ατόμων με αναπηρία ή /και χρόνιες παθήσεις σε ποιοτική, προσβάσιμη, ασφαλή και οικονομικά προσιτή κατοικία, συνεχίζει να διεκδικεί και να καταθέτει τεκμηριωμένες και στοχευμένες προτάσεις, που αφορούν μεταξύ άλλων, στην αυξημένη οικονομική ενίσχυση και προτεραιότητα που πρέπει να δοθεί στα άτομα με αναπηρία στα σχεδιαζόμενα προγράμματα στέγασης, στην ανάγκη για κάλυψη του κόστους προσαρμογής και απόκτησης προσβάσιμης κατοικίας, στην ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων κοινωνικής και υποστηριζόμενης κατοικίας, στην παροχή κινήτρων προς τους ιδιοκτήτες κατοικιών για την υλοποίηση παρεμβάσεων προσβασιμότητας σε κατοικίες που προορίζονται για μίσθωση, στη δημιουργία μητρώου προσβάσιμων κατοικιών, ώστε να διευκολυνθούν οι πολίτες με αναπηρία στην δύσκολη αναζήτηση κατάλληλης κατοικίας.