Η τεχνική επαγγελματική εκπαίδευση δεν είναι «δεύτερος δρόμος». Είναι δρόμος γνώσης, δημιουργίας, αξιοπρέπειας και μέλλοντος

Χαιρετισμός με αφορμή την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς του Κερασιώτη Σεραφείμ, Επίτιμου Προέδρου ΟΛΤΕΕ

Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, θα ήθελα να απευθύνω έναν θερμό και εγκάρδιο χαιρετισμό σε όλες τις μαθήτριες και όλους τους μαθητές, στους γονείς και κηδεμόνες, στους εκπαιδευτικούς και σε ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα. Κάθε νέα σχολική χρονιά αποτελεί μια καινούργια αρχή, μια νέα αφετηρία γεμάτη προσδοκίες, όνειρα και ελπίδες. Για τους μαθητές που περνούν για πρώτη φορά την πόρτα του σχολείου είναι η αρχή μιας μεγάλης διαδρομής γνώσης και κοινωνικοποίησης, ενώ για εκείνους που επιστρέφουν στα θρανία και στα εργαστήρια είναι η συνέχεια μιας πορείας που θα τους οδηγήσει σταδιακά στην ενηλικίωση, στην επαγγελματική τους αποκατάσταση και στην κοινωνική τους καταξίωση. Για τους γονείς, η έναρξη της σχολικής χρονιάς συνοδεύεται από αγωνία, προσδοκίες και την ελπίδα ότι τα παιδιά τους θα αποκτήσουν τα εφόδια που χρειάζονται για να αντιμετωπίσουν με επιτυχία το μέλλον. Για τους εκπαιδευτικούς, τέλος, σηματοδοτεί την επιστροφή σε ένα δύσκολο αλλά ταυτόχρονα σπουδαίο και αναντικατάστατο έργο, αυτό της μόρφωσης, της παιδείας και της διαμόρφωσης της νέας γενιάς.
Το σχολείο δεν είναι απλώς ένας χώρος όπου οι μαθητές διδάσκονται μαθήματα και εξετάζονται σε συγκεκριμένη ύλη. Είναι ένας από τους σημαντικότερους θεσμούς της κοινωνίας μας, γιατί μέσα στις σχολικές αίθουσες και στα εργαστήρια διαμορφώνονται οι αυριανοί πολίτες, οι αυριανοί επιστήμονες, οι αυριανοί επαγγελματίες και οι αυριανοί δημιουργοί. Γι’ αυτό και η εκπαιδευτική πολιτική δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην επίδοση στις εξετάσεις, στους βαθμούς και στα ποσοστά επιτυχίας. Οφείλει να έχει ως κεντρικό της στόχο τη δημιουργία ενός σχολείου που θα προσφέρει ουσιαστική μόρφωση και παιδεία, θα καλλιεργεί την κριτική σκέψη, θα ενισχύει τη δημιουργικότητα, θα αναπτύσσει τις δεξιότητες των νέων και θα τους προετοιμάζει όχι μόνο για την επαγγελματική τους ζωή αλλά και για τη συμμετοχή τους ως υπεύθυνων και ενεργών πολιτών στην κοινωνία.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη θέση κατέχει η Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση, για την οποία η συζήτηση πρέπει επιτέλους να απαλλαγεί από παλιές αντιλήψεις και στερεότυπα. Για πολλές δεκαετίες στην ελληνική κοινωνία είχε καλλιεργηθεί η λανθασμένη αντίληψη ότι η γενική εκπαίδευση και η πορεία προς το Πανεπιστήμιο αποτελούν τον «κανονικό» δρόμο για έναν μαθητή, ενώ η επαγγελματική εκπαίδευση αποτελεί μια δεύτερη επιλογή για εκείνους που δεν κατάφεραν να ακολουθήσουν τον πρώτο. Πρόκειται για μια αντίληψη που αδικεί κατάφωρα τόσο την αξία της Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης όσο και τους ίδιους τους νέους που την επιλέγουν. Η σύγχρονη πραγματικότητα αποδεικνύει ότι μια κοινωνία δεν μπορεί να προοδεύσει χωρίς άρτια καταρτισμένους τεχνικούς και επαγγελματίες, χωρίς ανθρώπους που γνωρίζουν να σχεδιάζουν, να κατασκευάζουν, να εγκαθιστούν, να συντηρούν, να επισκευάζουν, να χειρίζονται σύγχρονα συστήματα και να μετατρέπουν την επιστημονική και τεχνολογική γνώση σε παραγωγικό έργο.
Η Ελλάδα χρειάζεται επιστήμονες, αλλά χρειάζεται εξίσου και εξαιρετικούς τεχνικούς. Χρειάζεται ανθρώπους με γνώσεις και δεξιότητες στους τομείς της ηλεκτρολογίας, της μηχανολογίας, της πληροφορικής, των ηλεκτρονικών, της ενέργειας, των κατασκευών, της βιομηχανίας, της ναυτιλίας, της υγείας, του τουρισμού, της οικονομίας και σε όλους τους σύγχρονους επαγγελματικούς κλάδους. Η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, η τεχνητή νοημοσύνη, η αυτοματοποίηση, οι νέες τεχνολογίες, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα σύγχρονα δίκτυα και οι νέες μορφές παραγωγής δημιουργούν ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον, μέσα στο οποίο οι ανάγκες για εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό αυξάνονται συνεχώς. Επομένως, η Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση δεν είναι ένας δρόμος μικρότερης αξίας. Είναι ένας από τους βασικούς δρόμους που οδηγούν στο μέλλον της χώρας.
Ως Επίτιμος Πρόεδρος της ΟΛΤΕΕ, θεωρώ ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να επαναλάβουμε πως η Τεχνική και Επαγγελματική Εκπαίδευση δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως μηχανισμός παραγωγής εργατικού δυναμικού. Ο μαθητής του ΕΠΑΛ δεν είναι μόνο ο αυριανός εργαζόμενος. Είναι ο αυριανός πολίτης, ο αυριανός γονέας, ο αυριανός επαγγελματίας και ο αυριανός δημιουργός. Γι’ αυτό η επαγγελματική εκπαίδευση πρέπει να συνδυάζει τη μόρφωση με την παιδεία, τη θεωρητική γνώση με την εργαστηριακή πράξη, την ειδίκευση με την εξειδίκευση και την επαγγελματική κατάρτιση με την καλλιέργεια της προσωπικότητας. Ο νέος άνθρωπος δεν πρέπει απλώς να γνωρίζει πώς λειτουργεί ένα μηχάνημα ή ένα τεχνικό σύστημα. Πρέπει να κατανοεί τη σημασία της εργασίας του, να διαθέτει υπευθυνότητα, επαγγελματική συνείδηση, σεβασμό στον συνάνθρωπο και στο περιβάλλον και να είναι σε θέση να εξελίσσεται διαρκώς.
Αυτό σημαίνει ότι η αναβάθμιση της Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης δεν μπορεί να είναι μόνο ζήτημα αλλαγής ονομασιών ή αναδιάρθρωσης δομών. Χρειάζεται έναν συνολικό και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό, ο οποίος θα αντιμετωπίζει το ΕΠΑΛ ως ένα σύγχρονο σχολείο υψηλών απαιτήσεων και υψηλών δυνατοτήτων. Χρειάζονται σύγχρονα εργαστήρια, κατάλληλος εξοπλισμός, σύγχρονα αναλυτικά προγράμματα, επαρκές και μόνιμο εκπαιδευτικό προσωπικό, ουσιαστική επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και πραγματικές δυνατότητες αξιοποίησης των νέων τεχνολογιών. Δεν είναι δυνατόν να ζητούμε από τους μαθητές να προετοιμαστούν για τα επαγγέλματα του αύριο και ταυτόχρονα να τους παρέχουμε εργαστηριακό εξοπλισμό και υποδομές που δεν ανταποκρίνονται στις σημερινές ανάγκες.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η μαθητεία, η οποία μπορεί να αποτελέσει έναν ουσιαστικό σύνδεσμο ανάμεσα στη σχολική εκπαίδευση και την επαγγελματική ζωή. Η μαθητεία, όμως, πρέπει να είναι οργανωμένη με εκπαιδευτικούς και παιδαγωγικούς όρους, να παρέχει πραγματική εμπειρία και γνώση και να προστατεύει τον νέο άνθρωπο. Ο μαθητευόμενος δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως φθηνό εργατικό δυναμικό. Βρίσκεται σε μια εκπαιδευτική διαδικασία και έχει δικαίωμα σε ένα ασφαλές, ποιοτικό και οργανωμένο περιβάλλον μάθησης, μέσα στο οποίο θα αποκτήσει πραγματικές επαγγελματικές εμπειρίες.
Παράλληλα, η ολοκλήρωση της Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης πρέπει να οδηγεί σε τίτλους σπουδών με πραγματική αξία και σαφή επαγγελματική προοπτική. Το πτυχίο και το απολυτήριο πρέπει να αποτελούν ουσιαστικά εφόδια για τον νέο και όχι απλώς τυπικά έγγραφα. Ο μαθητής πρέπει να γνωρίζει με σαφήνεια ποια επαγγελματικά δικαιώματα απορρέουν από τις σπουδές του και ποιες δυνατότητες έχει να συνεχίσει την εκπαιδευτική του πορεία. Η επιλογή της επαγγελματικής εκπαίδευσης δεν πρέπει να κλείνει πόρτες. Αντίθετα, πρέπει να δημιουργεί περισσότερες δυνατότητες, είτε προς την άμεση ένταξη στην εργασία είτε προς τη συνέχιση των σπουδών στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Η ισότιμη πρόσβαση στη γνώση και στις εκπαιδευτικές ευκαιρίες είναι θεμελιώδης αρχή ενός δημοκρατικού εκπαιδευτικού συστήματος. Ο μαθητής που επιλέγει την Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση πρέπει να γνωρίζει ότι η επιλογή του δεν τον αποκλείει από το δικαίωμα να συνεχίσει τις σπουδές του και να διεκδικήσει υψηλότερα επίπεδα εκπαίδευσης. Η πολιτεία οφείλει να δημιουργεί γέφυρες ανάμεσα στις διαφορετικές εκπαιδευτικές διαδρομές και όχι αδιέξοδα. Ένας νέος άνθρωπος στα δεκαπέντε ή στα δεκαέξι του χρόνια δεν μπορεί να γνωρίζει με απόλυτη βεβαιότητα ποια θα είναι η τελική επαγγελματική και εκπαιδευτική του πορεία. Το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει επομένως να του δίνει τη δυνατότητα να εξελίσσεται, να αλλάζει κατεύθυνση, να συμπληρώνει τις γνώσεις του και να συνεχίζει την πορεία του χωρίς αποκλεισμούς.
Στο σημείο αυτό θέλω να απευθυνθώ ιδιαίτερα στους γονείς. Κατανοώ απόλυτα την αγωνία τους για το μέλλον των παιδιών τους και την επιθυμία τους να εξασφαλίσουν τις καλύτερες δυνατές προϋποθέσεις για τη ζωή τους. Θα πρέπει όμως να απαλλαγούμε από την αντίληψη ότι υπάρχει μόνο ένας δρόμος προς την επιτυχία. Δεν είναι όλα τα παιδιά ίδια, ούτε έχουν τα ίδια ενδιαφέροντα, τις ίδιες ικανότητες και τα ίδια όνειρα. Άλλος νέος άνθρωπος έχει ιδιαίτερη κλίση στη θεωρητική γνώση, άλλος στη μηχανική και στην τεχνολογία, άλλος στη δημιουργία και στην πράξη. Η επιλογή της Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης δεν αποτελεί αποτυχία. Αποτυχία θα ήταν να στερήσουμε από ένα παιδί τον δρόμο στον οποίο μπορεί πραγματικά να αναπτύξει τις δυνατότητές του και να διακριθεί.
Στους μαθητές και στις μαθήτριες που ξεκινούν τη νέα σχολική χρονιά θέλω να στείλω ένα ιδιαίτερο μήνυμα αισιοδοξίας. Να πιστεύετε στον εαυτό σας, να μη φοβάστε τις δυσκολίες και να μην απογοητεύεστε όταν μια προσπάθεια δεν έχει το αποτέλεσμα που περιμένατε. Η ζωή δεν είναι ένας δρόμος χωρίς εμπόδια και η επιτυχία δεν έρχεται πάντα από την πρώτη προσπάθεια. Η γνώση απαιτεί κόπο, επιμονή και υπομονή. Να αξιοποιήσετε τα χρόνια του σχολείου για να μάθετε, να δημιουργήσετε, να συνεργαστείτε, να ανακαλύψετε τις δυνατότητές σας και να διαμορφώσετε τη δική σας προσωπικότητα. Και εάν επιλέξετε την Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση, να είστε υπερήφανοι γι’ αυτή την επιλογή. Η κοινωνία χρειάζεται τις γνώσεις, τις δεξιότητες, τη δημιουργικότητα και την εργατικότητά σας.
Η ΟΛΤΕΕ έχει διαχρονικά αγωνιστεί για την αναβάθμιση της Τεχνικής και Επαγγελματικής Εκπαίδευσης και για την αναγνώριση της αξίας της. Οι αγώνες των εκπαιδευτικών της Τεχνικής Εκπαίδευσης δεν αποτελούν μια στενά συνδικαλιστική υπόθεση. Συνδέονται άμεσα με το δικαίωμα των μαθητών σε ποιοτική εκπαίδευση, με το δικαίωμα των νέων σε ένα αξιοπρεπές επαγγελματικό μέλλον και με την ανάγκη της χώρας να διαθέτει ανθρώπινο δυναμικό υψηλής ποιότητας. Η υπεράσπιση της δημόσιας εκπαίδευσης, της αξιοπρέπειας του εκπαιδευτικού και της ισότιμης θέσης της Τεχνικής Επαγγελματικής Εκπαίδευσης αποτελεί κοινωνική ανάγκη και όχι απλώς συνδικαλιστική διεκδίκηση.
Η πολιτεία οφείλει να ακούσει περισσότερο τους ανθρώπους που βρίσκονται καθημερινά μέσα στις σχολικές αίθουσες και στα εργαστήρια. Οι εκπαιδευτικοί γνωρίζουν από πρώτο χέρι τις ανάγκες των μαθητών, τα προβλήματα των σχολείων και τις αδυναμίες του συστήματος. Η εκπαιδευτική πολιτική πρέπει να σχεδιάζεται με διάλογο, συνέχεια και σταθερότητα και όχι με συνεχείς αλλαγές που δημιουργούν ανασφάλεια σε εκπαιδευτικούς, μαθητές και οικογένειες. Η Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση χρειάζεται έναν μακροπρόθεσμο εθνικό σχεδιασμό, ο οποίος θα της εξασφαλίζει σταθερή πορεία και θα την τοποθετεί στο επίκεντρο της αναπτυξιακής στρατηγικής της χώρας.
Η Ελλάδα του αύριο θα χρειαστεί ανθρώπους με γνώσεις, ανθρώπους με δεξιότητες, ανθρώπους που θα μπορούν να αξιοποιήσουν τις νέες τεχνολογίες, να δημιουργήσουν, να καινοτομήσουν και να εργαστούν με επαγγελματισμό και υπευθυνότητα. Για τον λόγο αυτό, η Τεχνική Επαγγελματική Εκπαίδευση πρέπει να πάρει τη θέση που πραγματικά της αξίζει. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως συμπληρωματική ή υποδεέστερη μορφή εκπαίδευσης, αλλά ως ισότιμος και απαραίτητος πυλώνας του εκπαιδευτικού μας συστήματος.
Με την έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, λοιπόν, ας κάνουμε όλοι μια νέα αρχή. Η πολιτεία ας επενδύσει περισσότερο στην εκπαίδευση, οι εκπαιδευτικοί ας συνεχίσουν να υπηρετούν το λειτούργημά τους με δύναμη και ευθύνη, οι γονείς ας στηρίζουν τα παιδιά τους με εμπιστοσύνη και χωρίς στερεότυπα και οι μαθητές ας προχωρήσουν με αισιοδοξία, επιμονή και πίστη στις δυνατότητές τους. Το μέλλον δεν είναι κάτι που απλώς περιμένουμε να έρθει. Είναι κάτι που δημιουργούμε καθημερινά μέσα από τις επιλογές μας, την προσπάθειά μας και την παιδεία που προσφέρουμε στη νέα γενιά.
Εύχομαι σε όλες τις μαθήτριες και όλους τους μαθητές, στους γονείς και κηδεμόνες, στους εκπαιδευτικούς και σε ολόκληρη την εκπαιδευτική κοινότητα μια καλή, δημιουργική και παραγωγική σχολική χρονιά, γεμάτη υγεία, γνώση, πρόοδο και επιτυχίες. Εύχομαι κάθε σχολική αίθουσα και κάθε εργαστήριο να αποτελέσει χώρο όπου θα γεννιούνται νέες γνώσεις, νέες ιδέες, νέες δεξιότητες και νέα όνειρα. Γιατί κάθε παιδί που μορφώνεται, κάθε νέος που αποκτά γνώσεις και επαγγελματικές δεξιότητες και κάθε εκπαιδευτικός που υπηρετεί με συνέπεια το λειτούργημά του αποτελεί μια επένδυση στο μέλλον της ελληνικής κοινωνίας και της πατρίδας μας.
Καλή και δημιουργική σχολική χρονιά σε όλους!
Κερασιώτης Σεραφείμ
Επίτιμος Πρόεδρος ΟΛΤΕΕ