Έκθεση για επανεκκίνηση έργων Αχελώου

Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις του πρωθυπουργού κ. Κυρ. Μητσοτάκη στην Λάρισα στις 14/3/2026, η κυβέρνηση προτίθεται, σε εφαρμογή του εγκεκριμένου από το 2024 Σχεδίου Υδάτων (ΣΔΛΑΠ) για το Υ.Δ. Θεσσαλίας, να ολοκληρώσει τα ημιτελή και επί δεκαέξι χρόνια εγκαταλειμμένα έργα Αχελώου (φράγμα Συκιάς και σήραγγα μεταφοράς προς περιοχή Μουζακίου).
Για τον σκοπό αυτό ο κ. Πρωθυπουργός ανέθεσε στον Αντιπρόεδρο της κυβέρνησης κ. Κ. Χατζηδάκη τον συντονισμό των ενεργειών έως την οριστική επανεκκίνηση των έργων.
Δεδομένου πως με την επί πολλά χρόνια στασιμότητα έχουν συσσωρευτεί αρκετά εμπόδια (τεχνικά, νομικά, οικονομικά κοκ) που πρέπει να παραμεριστούν έως την απρόσκοπτη υλοποίηση της δέσμευσης του πρωθυπουργού, η Επιτροπή μας συνέταξε ΕΚΘΕΣΗ που εντοπίζει τα επίμαχα ζητήματα και υποδεικνύει ανάλογες λύσεις.
Την ΕΚΘΕΣΗ αυτή αποστείλαμε ήδη και στον κ. Κ. Χατζηδάκη.
Με την λειτουργία των έργων αυτών θα μπορέσει επιτέλους η Θεσσαλία να γνωρίζει τα αποθέματα νερού που θα διαθέτει στο μέλλον, αφενός για τις παραγωγικές της ανάγκες, αφετέρου για την προστασία και αναβάθμιση των πληττόμενων υδάτινων οικοσυστημάτων της (υπόγεια, επιφανειακά).
Μία εξέλιξη που θα την οδηγήσει οριστικά μακριά από την αβεβαιότητα και την οικολογική υποβάθμιση.
Με βάση όσα προηγήθηκαν όλα αυτά τα χρόνια και την στασιμότητα που μεσολάβησε θεωρούμε ως τα πλέον σοβαρά τα εξής θέματα :

1. Σήραγγα μεταφοράς υδάτων προς περιοχή Μουζακίου :
   Ως γνωστόν, η σήραγγα έχει διανοιχτεί σε όλο της το μήκος (17,4 χλμ.). Όμως η τελική επένδυση, απαραίτητη για την προστασία από τις καταπτώσεις, έχει υλοποιηθεί μόνο σε ένα της τμήμα μήκους περίπου 5,5 χλμ. Η επί χρόνια εγκατάλειψη του έργου έχει επιφέρει καταρρεύσεις σε αρκετά σημεία της, χωρίς να έχει επακριβώς προσδιοριστεί το μέγεθος του προβλήματος.
   Συνεπώς, η πρώτη και κύρια εργασία που πρέπει άμεσα να γίνει είναι η επένδυση με στοιχεία οπλισμένου σκυροδέματος στα υπόλοιπα περίπου 12 χλμ. Όσο καθυστερεί η ολοκλήρωση των εργασιών επένδυσης της σήραγγας, ο κίνδυνος καταρρεύσεων και άρα της οριστικής ακύρωσης του έργου είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτός.
   Οι κίνδυνοι για την σήραγγα επισημάνθηκαν, ήδη από το 2010, σε έκθεση ειδικών ξένων πραγματογνωμόνων με αντικείμενο την «ΣΗΡΑΓΓΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΚΤΡΟΠΗ ΥΔΑΤΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΟΤΑΜΟ ΑΧΕΛΩΟ ΣΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ» την οποία παρήγγειλε το Υπουργείο Υποδομών και παραδόθηκε το 2010.
   Ας σημειωθεί πως οι όποιες επεμβάσεις στην σήραγγα καλύπτονται απόλυτα από το γράμμα και το πνεύμα της Απόφασης 268/2011 της Επιτροπής Αναστολών του Συμβουλίου της Επικρατείας (με υπογραφή του τότε Προέδρου κ. Π. Πικραμένου και των μελών κας Αικ. Σακελλαροπούλου και κ. Ηρ. Τσακόπουλου), με την οποία επιτρέπεται η συνέχιση των εργασιών στην σήραγγα, προς «…αποτροπή της πλήρους απαξίωσης του τεχνικού έργου της σήραγγας, το οποίο θα είχε ως συνέπεια αφ’ ενός τη δημιουργία καταστάσεων μη επανορθώσιμων…..και αφ’ ετέρου την ιδιαίτερα σημαντική οικονομική επιβάρυνση για την εκ νέου διάνοιξή της….».
2. Φράγμα Συκιάς :
   Σοβαρή και εξίσου ανησυχητική καταγράφεται η κατάσταση και στο επίσης εγκαταλειμμένο φράγμα Συκιάς, όπως αυτή περιγράφεται στην νεότερη έκθεση (2019) ομάδας τεχνικών συμβούλων. Στην έκθεση αυτή αναφέρεται πως σε περίπτωση πλημμυρικών φαινομένων «…εντοπίζονται σοβαροί κίνδυνοι «υπερπήδησης» ή/και «θραύσης» των υφιστάμενων προφραγμάτων, με «πιθανές συνέπειες (την) καταστροφή των γεφυρών Κοράκου, Αυλακίου και Τέμπλας, καταστροφές στο μικρό Υδροηλεκτρικό φράγμα Δαφνοζωνάρας, καταστροφή κτισμάτων εκατέρωθεν και πλησίον της κοίτης, μερικά παλαιά ιστορικής αξίας και αρκετά σύγχρονα..».
   Συμπερασματικά, και στην περίπτωση του φράγματος Συκιάς επιβάλλεται η άμεση και χωρίς άλλη καθυστέρηση η ενεργοποίηση της Διοίκησης.
3. Οριστικοποίηση του σχεδιασμού παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας και στις δύο υδατικές λεκάνες (Συκιά, Μουζάκι)
   Με την οριστική επιλογή λύσης που θα δοθεί σχετικά με την Μονή Αγ. Γεωργίου στο Μυρόφυλλο ανοίγει ο δρόμος για τον οριστικό σχεδιασμό του ΥΗΣ Συκιάς.
   Εκτός από τη Συκιά, θα πρέπει να ληφθούν αποφάσεις σχετικά με την ενεργειακή αξιοποίηση του υπό μελέτη ταμιευτήρα Μουζακίου. H απουσία έως σήμερα σχετικών πολιτικών αποφάσεων για τα έργα Αχελώου ουσιαστικά έχουν αναστέλλει την οποιαδήποτε προοπτική υλοποίησης του έργου Μουζακίου, καθώς από αυτές τις αποφάσεις θα εξαρτηθεί η χωρητικότητά, το ύψος του φράγματος κ.ο.κ. Θεωρείται συνεπώς επιβεβλημένο να προχωρήσει η εκπόνηση των αναγκαίων μελετών Υ/Η μονάδων μετά την έξοδο των υδάτων από την σήραγγα μεταφοράς.
   Ειδικά πάντως για το έργο στο Μουζάκι θα πρέπει να τονιστεί και η αντιπλημμυρική του συνιστώσα, καθώς (μετά την δημιουργία του) κατά την κρίσιμή ώρα έντονων φαινομένων αναμένεται συγκράτηση σημαντικού όγκου υδάτων και κατ’ επέκταση μείωση των πλημμυρικών ροών και καταστροφών στην περιοχή.
4. Υλοποίηση πρόσθετων διοικητικών ενεργειών.
   Στα προτεινόμενα μέτρα του εγκεκριμένου ΣΔΛΑΠ (2024) περιλαμβάνεται και ομάδα τεσσάρων διακριτών μέτρων που αφορούν στην μεταφορά των υδάτων του Αχελώου και την αξιοποίησή τους στο ΥΔ Θεσσαλίας και που είναι αποτελούν αναγκαία προϋπόθεση για την επανεκκίνηση των έργων Αχελώου.
   Ειδικότερα, το πρώτο μέτρο αφορά την εκπόνηση – επικαιροποίηση μελετών για την περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου ταμίευσης στον Αχελώο που θα εξυπηρετεί τη μεταφορά νερού στον Πηνειό (ταμιευτήρας Συκιάς), ενώ τα λοιπά τρία μέτρα αφορούν την υλοποίηση των τεχνικών έργων για τη μεταφορά των νερών του Αχελώου και την αξιοποίησή τους στο ΥΔ Θεσσαλίας.
5. Διαχείριση αντιδράσεων στα έργα.
   Όλα αυτά τα δεκαέξι χρόνια αδράνειας και εγκατάλειψης των έργων Αχελώου διατηρήθηκαν οι σχετικές αντιδράσεις εναντίον τους, καθώς οι κυβερνήσεις από το 2010 και μετά δεν υπερασπίστηκαν με τον καλύτερο τρόπο τις επιλογές τους στην υπόθεση αυτή και δεν υπήρξε συστηματική προσπάθεια (το αντίθετο συνέβη) για την επανεκκίνησή τους.
   Πάντως, μετά την έκδοση της απόφασης 26/2014 του ΣτΕ, η τότε κυβέρνηση Α. Σαμαρά υπερέβη τον σκόπελο της απόφασης αυτής μειώνοντας την ετήσια ποσότητα μεταφοράς νερού στα 250 εκατ. κ. μ./έτος. Με την επιλογή αυτή ενέκρινε το πρώτο ΣΔΛΑΠ και παρέδωσε στην επόμενη κυβέρνηση καθαρό πεδίο για την επανεκκίνηση των έργων. Ακολούθησε η περίοδος διακυβέρνησης Α. Τσίπρα και οι αποφάσεις ακύρωσης των έργων μεταφοράς (ΣΔΛΑΠ 2017), καθώς και η ακύρωση της ενεργειακής αξιοποίησης των υδάτων της Συκιάς (ΕΣΕΚ 2018) που οδήγησαν την κατάσταση σε τέλμα.
   Έκτοτε καμμιά προσπάθεια δεν έγινε για υπέρβαση των αντιδράσεων εναντίον των έργων, κάτι για το οποίο η κυβέρνηση οφείλει να αναλάβει σχετικές πρωτοβουλίες (διαβούλευση με ομάδες αντιδρώντων, συζήτηση στη Βουλή και επικύρωση της απόφασης ολοκλήρωσης έργων Αχελώου).
   Κλείνοντας, διευκρινίζουμε πως η προσφυγή στο ΣτΕ που εκδικάζεται εξ ’αναβολής στις 3 Ιουνίου 2026 αφορά στην ακύρωση του ΣΔΛΑΠ, έως την έκδοση της σχετικής απόφασης, τυπικά και ουσιαστικά, δεν δημιουργούνται εμπόδια στην αξιοποίηση του ενδιάμεσου χρόνου και υλοποίηση των ενεργειών που προτείνουμε.

Με εκτίμηση
Για την ΕΔΥΘΕ

-Αλεξάκος Φώτης, πρώην νομάρχης, πρώην δήμαρχος Καρδίτσας
-Γκούμας Κώστας, πρώην πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ/Κεντρικής Ελλάδας
-Κοτσιμπογεώργος Ηλίας, πρόεδρος Οικονομικού Επιμελητηρίου Θεσσαλίας
-Μουτσινάς Πάρις, γεωπόνος – αγρότης, πρ. δήμαρχος Ιωλκού Μαγνησίας
-Μπαρμπούτης Τάσος, μέλος ΔΣ ΕΘΕΜ, πρώην γραμματέας ΤΕΕ Κ-Δ Θεσσαλίας
-Ντογκούλης Δημήτρης, πρόεδρος ΓΕΩΤΕΕ/Κεντρικής Ελλάδας
-Σοφολόγης Δημήτρης, πρόεδρος Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Συλλόγων
Γεωπόνων (ΠΟΣΓ), Περιφερειακός Σύμβουλος Θεσσαλίας